نقش زیرساخت های لجستیکی در رابطه بین سرمایه گذاری داخلی و عملکرد صادراتی مناطق ویژه اقتصادی ایران

هدف این پژوهش بررسی اثر سرمایه گذاری داخلی بر عملکرد صادراتی مناطق ویژه اقتصادی ایران با تاکید بر نقش تعدیل گر زیرساخت های لجستیکی است. برای این منظور، از داده های تابلویی متوازن مربوط به ۳۲ منطقه ویژه اقتصادی طی دوره ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ استفاده شده و الگوی پژوهش با رویکرد داده های تابلویی و روش اثرات ثابت برآورد شده است. زیرساخت لجستیکی به صورت شاخصی ترکیبی از ظرفیت بندری، دسترسی ریلی، شبکه جاده ای و ظرفیت انبارداری تعریف شده و نقش تعدیل گری آن از طریق متغیرهای تعاملی سرمایه گذاری داخلی ریالی و ارزی با شاخص لجستیک آزمون شده است. یافته های تجربی نشان می دهد سرمایه گذاری داخلی ریالی و ارزی در نبود زیرساخت لجستیکی کافی، اثر منفی و معناداری بر صادرات دارند؛ اما اثر تعاملی آن ها با زیرساخت لجستیکی به ترتیب با ضرایب ۹۷٫۹۸ و ۳۲٫۴۱ مثبت و معنادار است. این نتیجه بیانگر آن است که زیرساخت لجستیکی، شرط اساسی تبدیل سرمایه گذاری داخلی به ظرفیت صادراتی موثر در مناطق ویژه اقتصادی است. همچنین، واردات با ضریب ۰٫۷۲، اندازه متوسط بنگاه با ضریب ۱٫۳۹ و نرخ ارز حقیقی با ضریب ۰٫۰۰۴۷ اثر مثبت و معناداری بر صادرات دارند. مقدار ضریب تعیین تعدیل شده مدل برابر با ۰٫۸۳ است که نشان می دهد الگوی برآوردشده توان توضیحی بالایی در تبیین تغییرات صادرات مناطق ویژه اقتصادی دارد. بر اساس نتایج، افزایش سرمایه گذاری داخلی بدون توسعه هم زمان زیرساخت های لجستیکی الزاما به بهبود عملکرد صادراتی منجر نمی شود و سیاست گذاری صادرات محور در مناطق ویژه اقتصادی باید بر پیوند هم زمان سرمایه گذاری، حمل ونقل، انبارداری و اتصال لجستیکی متمرکز باشد.