تدوین الگوی سیستمی چندسطحی فساد در بخش دولتی: شناسایی عوامل و بازدارنده ها

فساد در بخش دولتی پدیده ای چندسطحی است که از برهم کنش متغیرهای ساختاری، نهادی و فردی شکل می گیرد و پیامدهای آن کارآمدی حکمرانی و اعتماد عمومی را تضعیف می کند. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با تمرکز بر بخش دولتی، عوامل و بازدارنده های فساد را در سطوح مختلف و با در نظر گرفتن زیرسیستم های سازمانی شناسایی کند و الگویی سیستمی و چندسطحی برای تبیین این مسئله ارائه کند. پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای پارادایم تفسیرگرایی انجام شد. داده ها ازطریق ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان دولتی و دانشگاهی و تا دستیابی به اشباع نظری گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شد. نمونه گیری به صورت گلوله برفی از میان خبرگان دولتی و دانشگاهی انجام شد. اعتبار یافته ها براساس معیارهای کیفی و پایایی بین کدگذاران ازطریق شاخص کاپا با مقدار۷۴/ تایید شد. یافته ها نشان داد فساد در بخش دولتی در شش سطح به هم پیوسته مدیریتی-ساختاری، سیاسی، قانونی-قضایی، فردی-اخلاقی، اقتصادی و فرهنگی-اجتماعی تبیین پذیر است. براساس یافته های پژوهش برای عوامل فساد و بازدارنده های آن به صورت متقارن شش سطح شناسایی شد که در عوامل فساد، سطح مدیریتی _ ساختاری با نه مضمون فرعی، سطح سیاسی با دو مضمون فرعی، سطح قانونی _ قضایی با چهار مضمون فرعی، سطح فردی _ اخلاقی با سه مضمون فرعی، سطح اقتصادی با سه مضمون فرعی و سطح فرهنگی _ اجتماعی با سه مضمون فرعی بود. همچنین در سطوح بازدارنده ها سطح مدیریت _ ساختاری با چهار مضمون فرعی، سطح سیاسی با سه مضمون فرعی، سطح قانونی _ قضایی با سه مضمون فرعی، سطح فردی _ اخلاقی با دو مضمون فرعی، سطح اقتصادی با سه مضمون فرعی و درنهایت سطح فرهنگی _ اجتماعی با سه مضمون فرعی در طراحی الگوی نهایی شناسایی شد. الگوی پیشنهادی نشان می دهد فساد نه محصول عاملی منفرد، بلکه نتیجه تعامل نظام مند سطوح مختلف است و مداخلات سیاستی موثر مستلزم رویکردی یکپارچه و چندسطحی است.

کلیدواژه ها:

الگوی سیستمی ، عوامل فساد ، بازدارنده های فساد ، بخش دولتی ، تحلیل مضمون