فرایند شکل گیری آسیب دیدگی نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مقیم مراکز شبه خانواده در شهر کرج: رویکرد گراندد تئوری

آسیب های اجتماعی نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست به ویژه در مراکز شبه خانواده، یکی از مسائل کلیدی امنیت اجتماعی است که می تواند به اختلالات روانی، بزهکاری و کاهش همبستگی اجتماعی منجر شود. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی فرایند شکل گیری آسیب دیدگی نوجوانان (سنین ۱۲ تا ۱۷ سال) در این مراکز است؛ با تمرکز بر زمینه های خانوادگی مانند اعتیاد والدین، طلاق، خشونت خانگی و فقر که اغلب به بی سرپرستی یا بدسرپرستی منجر می شود. این مطالعه کیفی با رویکرد گراندد تئوری اشتراوس و کوربین (۱۹۹۰) انجام شد و هدف آن کاربردی است. جامعه آماری شامل نوجوانان ارجاع شده به مراکز شبه خانواده سازمان بهزیستی استان البرز بود. نمونه گیری هدفمند و نظری تا اشباع نظری ادامه یافت و از مجموع ۱۷ مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۹ پسر و ۸ دختر (با حداکثر تنوع در سن، جنسیت، مدت اقامت و دلایل ارجاع) استفاده شد. تحلیل داده ها با نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. یافته ها در قالب مدل پارادایمی نشان داد که آسیب دیدگی نوجوانان (مقوله هسته) نتیجه شرایط علی (بی سرپرستی، بدسرپرستی، خانواده ازهم گسیخته و فقر اقتصادی)، زمینه ای (حاشیه نشینی، بیکاری والدین و محله های جرم خیز) و مداخله گر (بیماری روانی والدین، عدم پذیرش بستگان و خیانت زناشویی) است. این شرایط به راهبردهایی مانند فرار از منزل یا ارجاع به مراکز منجر می شود و پیامدهایی مانند افسردگی، افت تحصیلی، رفتارهای پرخطر و اختلال کارکردی اجتماعی به دنبال دارد. این آسیب ها نه تنها نتیجه اختلالات کارکردی است، می تواند باعث تشدید آن ها در جامعه شود. پژوهش پیشنهاد می کند که مداخلات حمایتی مبتنی بر تقویت پیوندهای اجتماعی و آموزش مهارت های زندگی در مراکز شبه خانواده انجام شود تا چرخه آسیب کاهش یابد.

کلیدواژه ها:

آسیب دیدگی نوجوانان ، مراکز شبه خانواده ، گراندد تئوری ، بی سرپرستی