جایگاه طبقه میرزایان در خان نشین های ایرانی قفقاز (۱۱۷۳-۱۲۴۳ق/۱۷۶۰-۱۸۲۸م)

در حد فاصل قتل نادر شاه افشار (۱۱۶۰ق/۱۷۴۷م) تا امضای عهدنامه ترکمانچای (۱۲۴۴ق/۱۸۲۸م) در جنوب قفقاز نه خان نشین (باکو، تالش، شیروان، قبه، قره باغ، شکی، گنجه، ایروان، نخجوان) از بطن سه بیگلربیگی دوره صفوی-افشاری یعنی شیروان، قره باغ و ایروان (چخورسعد) متولد شدند. این خان نشین ها آن قدر ثبات و امتداد نداشتند که سنت های خاص خود را پایه گذاری کنند. آنان در اغلب زمینه ها ازجمله دولت داری و ساختار حاکمیتی امتداد همان الگوهای دوره صفوی بودند. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که میرزایان در ساختار حاکمیتی این خان نشین ها چه جایگاهی داشتند. برای دستیابی به پاسخ این پرسش، با اتکا بر رهیافت توصیفی-تشریحی سعی شده طی این بررسی جنبه های مختلف نقش آفرینی میرزایان در این خان نشین ها ترسیم شود؛ ازاین رو مقاله حاضر ابتدا ریشه های زبان فارسی در خان نشین های ایرانی قفقاز را ترسیم و در مرحله بعد جایگاه ایران در نظام دانش خان نشین ها را با برشمردن نمونه های موردی از دوره صفویه تا پایان دوره قاجار بررسی می کند. سپس به جایگاه میرزایان در ساختار حاکمیتی خان نشین های ایرانی ازنظر شان و دستگاه محل خدمت پرداخته می شود. در گام بعدی شرح وظایف میرزایان و شیوه پرداخت مواجب آنان به تصویر کشیده می شود. در فراز پایانی نیز نقش این میرزایان ایرانی در انتقال حاکمیت از خان های محلی به امپراتوری روسیه ترسیم خواهد شد.

کلیدواژه ها:

قفقاز ، ایران ، دیوان سالاری ، میرزا ، خان نشین ، مالیات ، زبان فارسی