شاه اسماعیل اول و آلبوکرک: بررسی امکان اتحادی راهبردی برای تصرف حجاز

آغاز قرن شانزدهم میلادی را می توان یکی از حساس ترین دوران بازآرایی قدرت در جهان اسلام و نظام تجارت جهانی دانست. در این دوره، هم زمان با تثبیت حکومت صفوی به رهبری شاه اسماعیل اول در ایران و گسترش قدرت دریایی پرتغال در اقیانوس هند به فرماندهی آلبوکرک، ساختارهای سنتی قدرت در غرب آسیا با چالش های جدی مواجه شد. این تقارن تاریخی، امکان شکل گیری نوعی اتحاد میان صفویان و پرتغال، علیه ممالیک را فراهم آورد. در این میان، حجاز به عنوان کانون مشروعیت مذهبی و سیاسی جهان اسلام در مرکز توجه قرار داشت و تسلط بر اماکن مقدسه مکه و مدینه به معنای دارا بودن سرمایه ای نمادین بود که تحت عنوان خادمین حرمین شریفین خودنمایی می کرد. برای شاه اسماعیل، دستیابی به حجاز می توانست ابزاری برای بازتعریف معادلات مشروعیت باشد و ازسوی دیگر، پرتغالی ها درصدد کنترل دریای سرخ و تضعیف دولت ممالیک مصر جهت انحصار تجارت ادویه و تحقق موعودگرایی مذهبی بودند؛ بنابراین، تضعیف ممالیک و تسلط بر حجاز نقطه هم گرایی شاه اسماعیل و آلبوکرک شد و به شروع تلاش هایی برای اقدام مشترک انجامید؛ بااین حال، محدودیت های عملیاتی ناشی از پیچیدگی های ژئوپلیتیکی منطقه، و پیش دستی سلطان سلیم اول، این برنامه را پیش از تحقق ناکام گذاشت.

کلیدواژه ها:

اتحاد ، آلبوکرک ، تصرف حجاز ، شاه اسماعیل ، عثمانی ، قانصوه