اهمیت منشآت و وثائق نگاری (صکوک) عبدالمومن احمد اسفراینی در پژوهش های تاریخی

وثائق نگاری به عنوان یکی از متون تاریخی با موضوع حقوق شرعی، کمتر مورد توجه تاریخ پژوهان قرار گرفته است. این متون داده های بسیاری در حوزه اقتصادی و اجتماعی دارد که در کنار متون تاریخ نگاری و منشآت نگاری و متون ادبی، وجوه مبهم روندهای تاریخی را نشان دهد. وثائق نگاری ازنظر نگارش شبیه منشآت نگاری است؛ ولی ازنظر موضوعی و محتوایی تفاوت فراوانی بین آن ها وجود دارد. این مقاله سعی دارد با بهره گیری از روش تحلیل تاریخی متن محور، اهمیت رساله اسفراینی را ازنظر موضوعی، ساختاری و محتوایی تحلیل کند. عبدالمومن احمد اسفراینی به عنوان قاضی/منشی خوش نویس با خلق رساله کم حجم بدیع، گام مهمی در وثائق نگاری با عنوان صکوک شرعیه برداشته است. رساله منشآت و صکوک او از سه بخش آئین و قواعد انشا، رسائل و صکوک شرعیه تشکیل شده است و با پیوند بین منشآت نگاری و وثائق نگاری این دو حوزه را به هم نزدیک ساخته است. او در پیوند این دو حوزه از ابزار خوشنویسی بهره برده، اما موفق عمل نکرده است. حجت های چهارده گانه او بیشتر ناظر بر وجوه حقوق تجاری و اجتماعی است که هم در دسته بندی و هم در موضوع نسبت به وثائق نگاری پیشینیان موفق عمل کرده است. شناسایی و تحلیل جایگاه این اثر ارزشمند می تواند خلا موجود را پر کند و داده های ارزشمندی به دانش تاریخ حقوق تجاری و تاریخ اجتماعی ارائه دهد. همچنین، عرصه جدیدی برای تاریخ شناسی در ارتباط علمی با رشته حقوق ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

دوره تیموری ، منشآت نگاری ، وثائق نگاری ، رساله منشآت و صکوک شرعیه ، عبدالمومن احمد اسفراینی