واکاوی علل کمبود نان در فارس در سال های جنگ جهانی دوم (۱۳۲۰-۱۳۲۴)

کمبود نان در دهه ۱۳۲۰ یکی از شدیدترین بحران های معیشتی ایران در دوران جنگ جهانی دوم بود و در استان فارس ابعاد گسترده تری یافت. هرچند نشانه های کوتاهی در تولید و توزیع غلات از اواخر دوران رضا شاه آشکار شده بود، اشغال نظامی ایران در سال ۱۳۲۰ و بهره برداری نیروهای متفقین از منابع داخلی، این کمبودها را به بحرانی فراگیر تبدیل کرد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین ریشه ها و سازوکارهای چندعاملی کمبود نان در فارس طی سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴ است؛ موضوعی که باوجود اهمیت، در مطالعات پیشین کمتر به صورت مستقل و منطقه محور بررسی شده است. پرسش اصلی آن است که چه عواملی در سطوح محلی و ملی در شکل گیری و تشدید بحران نان فارس نقش داشتند. هدف مقاله، تحلیل این مجموعه عوامل و تبیین نقش تعامل آن ها در شکل گیری این بحران های غذایی جنوب ایران است. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و براساس اسناد دست اول سازمان اسناد ملی ایران، مکاتبات اداری، گزارش های محلی، مذاکرات مجلس، روزنامه های هم عصر و پژوهش های متاخر انجام شده است. داده ها در محورهای تولید، توزیع، حمل ونقل، امنیت، مداخله های خارجی و مدیریت اداری طبقه بندی و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که اشغال نظامی ایران و استفاده گسترده متفقین از شبکه های حمل ونقل و غلات داخلی، همراه با خشکسالی، کاهش تولید، طغیان آفات، مهاجرت های گسترده، احتکار، فساد اداری و ناامنی راه ها، مجموعه ای از عوامل درهم تنیده را پدید آوردند که بحران را تشدید کردند.

کلیدواژه ها:

کمبود نان ، کمبود غله ، قحطی ، جنگ جهانی دوم ، فارس