مقایسه الگوهای زمانی-مکانی و همبستگی مقیاسی شاخص های خشکسالی در جنوب شرق ایران با تاکید بر وضعیت دما و بارش سال های اخیر

خشکسالی به عنوان یکی از مخرب ترین پدیده های اقلیمی، تهدیدی جدی برای امنیت آبی و غذایی مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای زمانی-مکانی خشکسالی هواشناسی در استان سیستان و بلوچستان طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ با استفاده از داده های شش ایستگاه سینوپتیک انجام شد. شاخص های SPI و SPEI در مقیاس های زمانی ۱، ۳، ۶ و ۱۲ماهه محاسبه و روند آن ها با آزمون من-کندال با روش پیش سفید کردن و شیب سن ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که دمای منطقه روند افزایشی معناداری داشته و آزمون پتیت تغییر رژیم اقلیمی در سال های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ را تایید کرد. تبخیرتعرق در ایستگاه زابل با میانگین ۶۵/۸ میلی متر بر روز در تابستان بیشترین مقدار را نشان داد. اگرچه در کلیه ایستگاه ها روند نزولی شاخص ها مشهود است، اما معنی داری آماری آن عمدتا در مقیاس های بلندمدت (۱۲ماهه) و به ویژه در ایستگاه زابل ثبت شد. با این حال، شاخص SPEI با نشان دادن روند نزولی در ایستگاه هایی که SPI فاقد روند معنادار است، شواهدی حاکی از ماهیت انرژی محور خشکسالی و غلبه اثرات گرمایش و تبخیرتعرق بر شرایط رطوبتی منطقه ارائه می دهد. همبستگی میان SPI و SPEI با افزایش مقیاس زمانی از ۲۱/۰ به ۷۳/۰ افزایش یافت که نشان دهنده غلبه نقش بارش در مقیاس های بلندمدت و تاثیرپذیری SPEI از نوسانات دمایی در مقیاس های کوتاه مدت است. ایستگاه چابهار نیز به دلیل موقعیت ساحلی، کمترین همبستگی را نشان داد. بر اساس نتایج، مدیریت خشکسالی در این منطقه باید بر کاهش تقاضای تبخیری و افزایش تاب آوری در برابر گرمایش متمرکز شود.

کلیدواژه ها:

آزمون من-کندال ، خشکسالی هواشناسی ، شاخص SPI ، شاخص SPEI ، سیستان و بلوچستان