سیر تحول در ساختارهای نهاد آموزش و پرورش در عصر پهلوی اول و تاثیرپذیری از غرب

علی اکبر افراسیابی امیر اکبری امید سپهری راد تاریخ دریافت: ۱۳/۰۹/۱۴۰۴ تاریخ پذیرش: ۲۰/۱۲/۱۴۰۴ چکیده این پژوهش با رویکرد تاریخی–تحلیلی، سیر تحول نهاد آموزش و پرورش در عصر پهلوی اول را با تاکید بر میزان و چگونگی اثرپذیری از الگوهای آموزشی غربی واکاوی می کند. مسئله محوری آن است که اصلاحات آموزشی دولت رضاشاه تا چه حد به نوسازی پایدار و ارتقای کیفیت آموزش انجامید و تا چه اندازه کارکردی سیاسی برای دولت متمرکز نوپا یافت. فرض بر این است که هرچند ایجاد ساختارهای اداری جدید، تمرکز وزارت معارف، گسترش مدارس دولتی، تربیت معلم، یکسان سازی برنامه های درسی و تاسیس نهادهای نوینی چون دارالمعلمین و دانشگاه تهران، به توسعه کمی آموزش و کاهش نسبی بی سوادی کمک کرد، اما الگوگیری شتاب زده و از بالا، همراه با کم توجهی به تنوع فرهنگی، نیازهای محلی، و نقش نهادهای آموزشی سنتی، موجب شد کیفیت آموزشی و مشارکت اجتماعی هم پای گسترش کمی رشد نکند. داده های پژوهش بر پایه مطالعه کتابخانه ای، تحلیل قوانین و آیین نامه های آموزشی، گزارش های اداری، و پژوهش های تاریخی معتبر گردآوری و با روش تحلیل مضمون تفسیر شده است. یافته ها نشان می دهد آموزش و پرورش در این دوره علاوه بر کارکرد آموزشی، به سازوکاری برای تولید شهروند مطلوب دولت، ترویج هویت ملی دولتی و سامان دهی دیوان سالاری تبدیل شد و همین امر، هم دستاوردهای نهادی و هم محدودیت های اجتماعی آن را توضیح می دهد. اهمیت پژوهش در آن است که با تفکیک میان «مدرن سازی نهادی» و «مدرن شدن اجتماعی»، نشان می دهد موفقیت اصلاحات آموزشی به پیوند میان سیاست عمومی، منابع مالی، و پذیرش فرهنگی وابسته است. نتایج، زمینه ای برای بازخوانی سیاست های آموزشی دولت ها فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: پهلوی اول ، آموزش و پرورش ، مدرنیزاسیون ، غربگرایی ، دولت مطلقه