سیر تحول درمان و پزشکی در منطقه شمال خراسان از قاجار تا پهلوی اول

چکیده تحول نظام درمانی ایران در سده های اخیر، از گذار تدریجی از طب سنتی به پزشکی نوین شکل گرفته است؛ فرآیندی که در مناطق پیرامونی کشور، از جمله شمال خراسان، با تاخیر و چالش های بیشتری همراه بود. پژوهش حاضر با هدف بررسی سیر تحول پزشکی و ساختارهای درمانی در منطقه شمال خراسان، به ویژه بجنورد، از دوره قاجار تا پایان پهلوی اول انجام شده است. این پژوهش با رویکردی تاریخی و تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد تاریخی، گزارش های دولتی و مطبوعات دوره مورد مطالعه، تلاش می کند روند شکل گیری نهادهای بهداشتی و واکنش جامعه محلی به پزشکی نوین را تبیین کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که در دوره قاجار، ساختار درمانی منطقه عمدتا بر پایه طب سنتی، حکیمان محلی و تجربه های درمانی بومی استوار بود و ضعف زیرساخت های بهداشتی، کمبود پزشکان تحصیل کرده و نبود سازمان های منسجم بهداشتی، کنترل بیماری های واگیردار را با دشواری روبه رو می ساخت. با استقرار حکومت پهلوی اول و اجرای سیاست های نوسازی، تحولاتی نظیر تصویب قانون طبابت، توسعه آموزش پزشکی، گسترش واکسیناسیون، تاسیس مراکز بهداشتی و اعزام پزشکان به مناطق مختلف کشور آغاز شد. این اقدامات اگرچه موجب تقویت تدریجی نظام بهداشت و درمان در شمال خراسان گردید، اما عواملی چون فاصله جغرافیایی، محدودیت زیرساخت ها، فقر اقتصادی و تداوم برخی باورهای سنتی، مانع از گسترش سریع پزشکی نوین در این منطقه شد. در مجموع، بررسی تجربه شمال خراسان نشان می دهد که شکل گیری نظام سلامت مدرن در ایران فرایندی تدریجی، دولت محور و نابرابر بوده که در مناطق پیرامونی با کندی بیشتری تحقق یافته است.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: تاریخ پزشکی ، طب سنتی ، پزشکی نوین ، بجنورد ، بهداشت عمومی ، قاجار ، پهلوی اول