بررسی سبک شناسی لایه ای اشعار عارف سنندجی

شیخ محمود سنندجی متخلص به عارف از شاعران و عارفان گمنام فارسی سرای در قرن سیزدهم هجری در شهر سنندج و در دوره قاجار بوده است. وی از پیروان طریقت نقشبندیه بوده که در این طریقت به مقام خلافت و جانشینی مرشد و پیر طریقت رسیده است. شیخ محمود عارف، علاوه بر مقام بلند عرفانی و فقهی، شاعری توانا و زبر دست هم بوده و دیوان شعری از وی مشتمل بر ۶۹۳۲ بیت به یادگار مانده که تاکنون بررسی و تصحیح نشده است و از دید محققان و پژو هشگران ادبیات فارسی پنهان مانده است. این دیوان در قالب های گوناگون شعر فارسی مانند: قصیده، غزل، قطعه، ترجیع بند، تضمین، مستزاد، رباعی، تخمیس و فرد است. وی شاعری مسلط به رموز و فنون شاعری است که به تعداد تمام حروف الفبا در دیوانش قافیه ساخته است. از دیوان شیخ محمود سه نسخه تاکنون شناسایی شده که یک نسخه در کتابخانه اوقاف شهر سلیمانیه عراق، و دو نسخه دیگر در آرشیوها و مجموعه های شخصی داخل کشورمان نگهداری می شود. محتوای اشعار شیخ محمود عارف، مضامین صوفیانه، عرفانی و مباحث اخلاقی و دینی است. وی عارفی پاک باخته است که در دیوانش فقط یک صدا شنیده می شود آن هم صدای سخن عشق الهی و عرفانی است. این نوشتار برای اولین بار به بررسی سبکی قصاید و غزلیات دیوان عارف از منظر سبک شناسی لایه ای می پردازد.روش تحلیل در این نوشتار تحلیلی – توصیفی است وتلاش شده تا با بررسی شعر عارف به تجزیه و تحلیل سبکی آنها بپردازد. پس از بررسی اشعار عارف سنندجی مشخص شد که در لایه واژگانی شاعر به خاطر تفکر صوفیانه کاربرد واژگان ذهنی و خانقاهی زیاد است. در لایه اوایی، تاثیر پذیری از ساختار واژگانی زبان کردی که زبان مادری شاعر است، دیده می شود. در لایه بلاغی استفاده از تشبیه و استعاره و تلمیح بسیار زیاد است و شاعر با توجه به تفکر صوفیانه از زبان رمزی و استعاری بیشتر استفاده کرده است. در لایه نحوی، شاعر با توجه به شیوه دوره بازگشت ادبی به تقلید از روش بزرگان سبک های خراسانی و عراقی پرداخته است.

کلیدواژه ها:

دیوان اشعار