تحلیل مفهومی هم پوشانی حقوق مالکیت فکری

هم پوشانی حقوق مالکیت فکری از مفاهیم نوین، چالشی و اختلاف برانگیز است. در یک تعریف حداقلی می توان آن را وضعیتی دانست که به موجب آن یکی از موضوعات حمایتی در مالکیت فکری، قابلیت حمایت در بیش از یک نظام حمایتی مالکیت فکری را دارد. از این منظر، ویژگی محوری این وضعیت، بالقوه بودن آن است؛ به این معنا که قابلیت حمایت های متعدد را برای صاحب حق به دنبال دارد. این پژوهش با روشی توصیفی - تحلیلی علاوه بر بررسی چیستی، به چرایی و آثار هم پوشانی حقوق مالکیت فکری می پردازد و به این نتیجه می رسد که عوامل حقوقی و غیرحقوقی در شکل گیری این وضعیت اثرگذار هستند، اما با توجه به اعتباری بودن نظام مالکیت فکری، تا زمانی که قانون گذار به طور مستقیم مداخله نکند، چنین وضعیتی محقق نمی شود. نمونه بارز این امر، پیشرفت فناوری های نوین است که به شکل گیری دستاوردهای فکری چندوجهی انجامیده که تلفیقی از هنر و صنعت است؛  لذا قابلیت حمایت از آنها در دو قالب مالکیت ادبی و مالکیت صنعتی فراهم شده است. اما این مسئله بیشتر متاثر از تجویز صریح قانون گذار نسبت به بهره برداری از این دستاوردها در این دو قالب بوده است. همچنین این وضعیت آثار منفی و مثبت به دنبال دارد که از جمله آثار منفی می توان به انحصار حداکثری صاحبان حق و تعارض احکام نظام های حمایتی متعدد نسبت به دستاورد فکری واحد اشاره کرد. در مقابل، از آثار مثبت آن می توان به اعطای انگیزه به پدیدآورندگان و سرمایه گذاران حوزه مالکیت فکری به علت افزایش حمایت ها و همچنین حمایت مکمل در فرض زوال حمایت های یک نظام از ابتدا نام برد.

کلیدواژه ها:

انحصار ، حقوق فکری ، دستاورد فکری ، نظام حمایتی ، هم پوشانی