دستورگرایی و توسعه حقوق اساسی ایران در پرتو اندیشه ها و عملکرد دو حزب «دموکرات» و «اجتماعیون اعتدالیون»

ابتدا مفهوم دستورگرایی به عنوان نهضتی تاریخی که بر حاکمیت قانون اساسی مکتوب در برابر عرف های سیاسی تاکید دارد، تبیین می شود. سپس، با روش تاریخی - مقطعی در قبال عصر مشروطه، نقش دو حزب اثرگذار دموکرات (با گرایش لیبرال و رادیکال) و اجتماعیون اعتدالیون (با گرایش محافظه کار و مذهبی) در تقویت یا تضعیف این جریان بررسی می گردد. یافته ها نشان می دهد اختلاف های بنیادین این دو حزب در مفاهیمی چون منبع مشروعیت، نسبت دین و سیاست، نظام نمایندگی و تحزب، همراه با فقدان زمینه هایاقتصادی - اجتماعی لازم (نظیر طبقه متوسط شهری و اقتصاد صنعتی) برای دستورگرایی، و نیز درگیری های عملی و استفاده از حذف فیزیکی، در نهایت به شکست نسبی نهضت مشروطه و عدم تثبیت کامل دستورگرایی و توسعه حقوق اساسی در ایران انجامید.

کلیدواژه ها:

جنبش دستورگرایی ، حزب اجتماعیون اعتدالیون ، حزب دموکرات ، حقوق اساسی عصر مشروطه ، مشروطه خواهان متحزب ، نظام نمایندگی