تدوین چارچوب راهنما طراحی شهری به منظور ارتقا تاب آوری اجتماعی محلات شهری (نمونه موردی: محله احمد آباد شهر مشهد)

با افزایش تعداد و تنوع سوانح طبیعی در جوامع انسانی چالشی در روند تحقق توسعه پایدار در حیات جوامع بشری ایجاد شده است. به منظور تحقق توسعه پایدار رویکرد رایج از تاکید بر مقوله کاهش آسیب پذیری و مقاوم سازی کالبدی شهرها به تاب آوری در مقابل سوانح تغییر یافته است. تاب آوری سازگاری و انعطاف پذیری جامعه محلی در مقابل تغییرات حاصل از بروز سوانح، همراه با کاهش آسیب پذیری اجتماعی و برای ارتقا کیفیت زندگی تعریف می شود. هدف اصلی این پژوهش شناسایی مولفه های موثر در ارتقای بعد اجتماعی تاب آوری محلات از طریق طراحی شهری بوده است. روش اجرای پژوهش به صورت کتابخانه ای و میدانی است سپس از ابزار و تکنیک های آماری جهت طبقه بندی نمونه گیری کدگذاری و تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. در این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران و با توجه به جمعیت محله منتخب ۱۸۶ پرسشنامه برای ساکنین در نظر گرفته شده است و به منظور شناخت محدوده مورد مطالعه و ویژگی های اجتماعی-فرهنگی ساکنین آن از روش میدانی و ابزار مشاهده و پرسشنامه استفاده شده است. متعاقبا ضمن انتخاب محله احمد آباد در شهر مشهد و با انجام گونه شناسی کالبدی و اجتماعی از طریق انجام مصاحبه های از شیوه تحلیل محتوای استقرایی عوامل مرتبط با طراحی شهری با تاکید بر تاب آوری اجتماعی به تفکیک هر یک از گونه های مطالعاتی استنتاج گردید. سرانجام با توجه به وجود اشتراک نسبی عوامل استخراج شده در گونه های مختلف عوامل مذکور در قالب پنج مولفه کلی مقوله بندی شدند. نتایج بررسی نشان می دهد در محله احمد آباد ارتقا مولفه هایی چون ارتقا همبستگی، اجتماعی ایمنی و امنیت، آگاهی تنوع منابع و مشارکت در طراحی، محلات، سبب ارتقای تاب آوری اجتماعی می گردد و در نهایت راهنمای طراحی شهری متناسب به نیاز محله پیشنهاد داده شده است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، طراحی شهری ، همبستگی اجتماعی ، توسعه پایدار ، آسیب پذیری