فراسوی دوگانه انسان طبیعت الزامات اخلاقی برای یکپارچگی سیستم های اجتماعی-بوم شناختی در برنامه ریزی شهری نمونه موردی شهر شیراز

شهر به مثابه پیچیده ترین اکوسیستم انسان ساخت نقطه کانونی تلاقی و تنش میان خواسته های فزاینده بشری و ظرفیت های محدود محیط زیست است. فرآیند شهرسازی به مثابه مداخله ای هدفمند در سامانه طبیعی و انسان ساخته ذاتا واجد ابعاد عمیق اخلاقی است که نحوه مدیریت این تعامل دوسویه را به چالش می کشد. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به ادبیات نظری حوزه های اخلاق محیط زیست (لئوپولد، نائس)، نظریه شهری (جیکوبز، هاروی)، مطالعات شهرسازی اسلامی (نصر، وثیق و همکاران) و تجارب عملی به بازشناسی و تبیین ماهیت این تقابل و چالش های اخلاقی برآمده از آن می پردازد. چالش هایی نظیر دوگانگی نگرش انسان محور و بوم محور، الگوهای ناپایدار متابولیسم شهری، مصرف منابع و تولید پسماند، معضل آلاینده ها و عدالت زیست محیطی (بولارد)، غفلت از نیازهای روانی-اجتماعی و تعلق مکانی با توجه به پدیده بی رنگی شهری (شهابیان و همکاران)، و تعارض ساختاری میان منافع خصوصی و منفعت عمومی (خازن و بصیری) مورد مداقه قرار می گیرند. ضمن بررسی تجارب تاریخی شهرسازی اسلامی به عنوان الگویی اخلاق مدار، کلان شهر شیراز به عنوان نمونه موردی جهت انضمامی سازی بحث و نمایش تجلی این چالش ها در بستری واقعی تحلیل می شود. در نهایت مجموعه ای از راهبردهای چندوجهی شامل ارتقای سواد اکولوژیک، پیاده سازی رویکردهای کل نگر (مکهارگ)، نهادینه سازی مشارکت معنادار (آرنستاین)، تدوین سیاست های اخلاق بنیان، ترویج الگوهای پایدار مانند (TOD)، تقویت همکاری های میان رشته ای و استقرار نظام ارزیابی مستمر به منظور گذار به سمت شهرسازی اخلاق مدار پایدار و عادلانه پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

تعامل انسان و محیط ، عدالت زیست محیطی ، مشارکت شهروندی ، کیفیت زندگی ، تعلق مکانی ، شیراز