قناتهای تهران به مثابه نظام متابولیک تحلیلی از منظر بوم شناسی سیاسی شهری

قنات های تهران به مثابه نظام های متابولیک پایدار تاریخی نقش تعیین کننده ای در تضمین بقای سکونتگاه های شهری در اقلیم خشک ایران داشته اند. این پژوهش با به کارگیری چارچوب بوم شناسی سیاسی شهری به تحلیل گسست متابولیک در این نظام ها می پردازد. خشکسالی و مشکلات مرتبط با کم آبی بسیاری از استان های ایران را درگیر کرده است. علاوه بر این کلانشهر تهران امروزه با بحران های اکولوژیکی کم سابقه از جمله کم آبی، افت سطح آب های زیرزمینی و فرسایش زمین مواجه است. در حالی که قنات ها به عنوان نمونه ای از سیستم های متابولیک پایدار به دلیل سیاست های ناپایدار توسعه شهری و مدیریت نادرست منابع، آب به طور سیستماتیک رو به نابودی رفته اند. گذار از قنات ها به عنوان نظام متابولیک پایدار به سیستم های متابولیک ناپایدار مبتنی بر بهره برداری بی رویه از منابع آب، هسته اصلی بحران کنونی را تشکیل می دهد. علیرغم مطالعات تاریخی و مهندسی در مورد قنات های تهران، یک شکاف تحلیلی انتقادی قابل توجه همچنان باقی است. پژوهش حاضر از روش توصیفی تحلیلی بهره می گیرد و با به کارگیری مفهوم بوم شناسی سیاسی شهری UPE فراتر از روایت های فنی رفته تا نیروهای سیاسی و اجتماعی اساسی دخیل در این امر را آشکار می کند. این پژوهش با عبور از روایت های صرفا فنی و تاریخی به واکاوی علل این گسست متابولیک از طریق تحلیل پویایی های قدرت، نابرابری های اجتماعی اکولوژیکی و فرآیندهای سیاسی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که نابودی قنات ها نتیجه ای از تغییر روابط قدرت، جایگزینی دانش بومی با دانش فنی سیاسی، مسلط و ایجاد گسست در چرخه متابولیک آب شهر است. احیای قنات ها به عنوان زیرساخت های اجتماعی اکولوژیکی نیازمند توجه به ابعاد عدالت محیط زیستی و بازتعریف آن ها در چارچوب نظام متابولیک شهری پایدار است.

کلیدواژه ها:

بوم شناسی سیاسی شهری ، قناتهای تهران ، متابولیسم شهری ، گسست متابولیک