نقش طراحی فضاهای عمومی در ارتقاء تعاملات اجتماعی شهری (مطالعه موردی فضاهای باز شهر نسیم شهر)

فضاهای عمومی شهری به عنوان بسترهای تعامل اجتماعی از جایگاه ویژه ای در ارتقاء کیفیت زندگی شهری برخوردارند. این فضاها نه تنها کارکرد کالبدی و عملکردی دارند بلکه نقش تعیین کننده ای در شکل گیری هویت شهری، تعلق خاطر شهروندان و تقویت روابط انسانی ایفا می کنند. در دهه های اخیر شهرها به ویژه در مناطق پیرامونی تهران همچون نسیم شهر با رشد جمعیت و گسترش کالبدی مواجه شده اند که منجر به کاهش کیفیت فضاهای عمومی و تضعیف ارتباطات اجتماعی شهروندان گردیده است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نقش طراحی فضاهای باز و پارک های شهری در ارتقاء تعاملات اجتماعی شهروندان در نسیم شهر است. روش تحقیق به صورت توصیفی - تحلیلی با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی بوده و داده ها از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با شهروندان و مسئولان شهری و همچنین پرسش نامه های ساخت یافته گردآوری شده اند. نمونه آماری با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی انتخاب و نتایج با بهره گیری از تحلیل محتوای کیفی و نرم افزارهای آماری تجزیه و تحلیل گردید. یافته های پژوهش نشان داد که طراحی فضاهای عمومی در نسیم شهر عمدتا فاقد رویکردهای مشارکت محور و اجتماعی بوده و در بسیاری از موارد به دلیل نبود امکانات کافی، نورپردازی نامناسب، نبود فضاهای نشستن و عناصر دعوت کننده، تعاملات اجتماعی مطلوبی در آنها شکل نمی گیرد. با این حال، در برخی پارک ها که طراحی آن ها بر مبنای اصول انسان محور و نیازسنجی دقیق شهروندان انجام شده سطح بالاتری از مشارکت اجتماعی و حس تعلق به فضا دیده می شود. پژوهش حاضر پیشنهاد می دهد که شهرداری و طراحان شهری با بازنگری در فرآیند طراحی فضاهای عمومی، توجه بیشتری به اصول زیبایی شناسی، امنیت، تنوع فعالیت ها و زمینه گرایی اجتماعی داشته باشند تا این فضاها بتوانند نقش موثرتری در ایجاد تعامل، همبستگی و انسجام اجتماعی ایفا کنند. نتایج این مطالعه می تواند به عنوان چارچوبی برای بهبود طراحی و سیاست گذاری شهری در شهرهای مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فضاهای عمومی ، تعاملات اجتماعی ، طراحی شهری ، پارک شهری ، نسیم شهر