ارزیابی کیفی آسیب پذیری بخش کشاورزی در برابر خشکسالی با تاکید بر حساسیت و ظرفیت سازگاری در غرب حوضه آبریز دریاچه ارومیه

خشکسالی به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی تاثیرات گسترده ای بر بخش کشاورزی و معیشت جوامع روستایی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک ایران برجای می گذارد. در این میان میزان آسیب پذیری مناطق مختلف نسبت به خشکسالی تنها تابع شدت و تکرار این پدیده نبوده بلکه به ترکیبی از مولفه های مواجهه، حساسیت و ظرفیت سازگاری بستگی دارد. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی کیفی آسیب پذیری بخش کشاورزی نسبت به خشکسالی در شهرستان های غربی حوضه آبریز دریاچه ارومیه با تاکید بر نقش حساسیت و ظرفیت سازگاری می باشد. بدین منظور پرسشنامه ای مبتنی بر مدل مفهومی بهاتاچاریا و داس طراحی و توسط ۵۰ نفر از خبرگان و کارشناسان جهاد کشاورزی شهرستان های مورد مطالعه تکمیل گردید. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (۰/۷۴) مورد تایید قرار گرفت و روایی آن نیز از طریق نظر کارشناسان خبره احراز شد. به منظور تحلیل آماری داده ها از آزمون تجزیه واریانس یک طرفه (F test) استفاده و در مواردی که تفاوت ها از نظر آماری معنادار بودند (۰.۰۱ p-value) و (۰.۰۵ p-value)، آزمون وه تعقیبی دانکن (Duncan) برای گروه بندی شهرستان ها به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که شهرستان های غربی حوضه آبریز دریاچه ارومیه با وجود قرارگیری در معرض بالای خشکسالی از ظرفیت سازگاری نسبتا پایینی برخوردارند و تفاوت اصلی در میزان آسیب پذیری شهرستان ها عمدتا ناشی از مولفه حساسیت می باشد. در این میان شهرستان نقده به عنوان حساس ترین شهرستان منطقه شناسایی شد. بر اساس نتایج، افزایش ظرفیت سازگاری و کاهش حساسیت به عنوان راهبردهای کلیدی می توانند نقش موثری در ارتقای تاب آوری بخش کشاورزی منطقه در برابر مخاطره خشکسالی ایفا نمایند.

کلیدواژه ها:

حساسیت اقلیمی ، ظرفیت سازگاری ، حوضه آبریز دریاچه ارومیه