تحلیل چالش های مدیریتی و اجرایی در تولید ضایعات ساختمانی: مطالعه نمونه موردی در شیراز

مدیریت ضایعات ساختمانی یکی از چالش های سیستمی صنعت ساخت و ساز در ایران است که پیامدهای جدی از جمله هدر رفت منابع، افزایش هزینه های پروژه و تاثیرات منفی بر محیط زیست به همراه دارد. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل چالش های مدیریتی و اجرایی موثر بر تولید ضایعات در پروژه های ساختمانی به بررسی دو نمونه موردی از پروژه های مسکونی ۶ طبقه در شمال شیراز پرداخته است. روش تحقیق ترکیبی (کیفی - کمی) بوده و داده ها از طریق پرسشنامه (۲۵ کارشناس)، مصاحبه نیمه ساختارمند (۵ خبره) و مشاهده میدانی از دو پروژه با رویکردهای مدیریتی متفاوت جمع آوری شده اند. تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) چهار عامل اصلی موثر بر تولید ضایعات را استخراج کرد: عدم برنامه ریزی و تغییرات طراحی (۳۲ درصد واریانس)، خطاهای مدیریتی و لجستیکی (۲۵ درصد)، کیفیت و مدیریت مواد (۱۴ درصد) و مقاومت فرهنگی و سازمانی (۱۸ درصد). مطالعه موردی مقایسه ای نشان داد که پروژه ای با مدیریت یکپارچه، ثابت سازی نقشه، برنامه ریزی دقیق متره و برآورد و نظارت قوی در انبارداری میزان ضایعات را به کمتر از ۱۵ درصد رساند؛ در حالی که پروژه ای با تغییرات مکرر در طراحی، ضعف در مدیریت لجستیک و عدم آموزش کارگران میزان ضایعات را به بیش از ۴۰٪ افزایش داد. یافته ها نشان می دهند که تولید ضایعات صرفا یک پدیده فنی نیست بلکه نتیجه تعامل پیچیده ای بین عوامل مدیریتی، اجرایی و فرهنگی است. علل اصلی شامل تغییرات، طراحی، سفارش بیش از حد، مصالح، برش های نادرست تخته های گچی و عدم آموزش کارگران بوده که عمدتا قابل پیشگیری هستند. در نهایت پیشنهاد می شود برای کاهش ضایعات، الزام به تهیه طرح مدیریت ضایعات قبل از اخذ پروانه ساختمان، ترویج استفاده از مصالح پیش ساخته، آموزش کارگران و بهبود مدیریت انبار و لجستیک در اولویت قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ضایعات ساختمانی ، چالش های مدیریتی ، مدیریت اجرا ، مطالعه موردی ، شیراز ، پروژه های مسکونی