برنامه ریزی و مدیریت شهرداری در ارتقای فرهنگ شهروندی و آموزش عمومی برای افزایش تاب آوری در برابر بحران ها (مطالعه موردی: شهر رشت)

در دنیای معاصر شهرها به عنوان مراکز اصلی سکونت و فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با چالشهای متنوعی مانند بلایای طبیعی، تغییرات اقلیمی، بحرانهای انسانی و ناآرامیهای اجتماعی روبه رو هستند. تاب آوری شهری توانایی یک شهر برای مقاومت، سازگاری و بازسازی پس از شوک هاست و ابعاد اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی آن نقش کلیدی در حفظ کارکردها و رفاه شهروندان دارد. انسجام اجتماعی، فرهنگ شهروندی و آموزش عمومی از مهمترین عوامل ارتقای تاب آوری شهری محسوب می شوند. هدف این پژوهش بررسی نقش شهرداری رشت در ارتقای تاب آوری شهری با تاکید بر فرهنگ شهروندی و آموزش عمومی و ارائه چارچوب عملیاتی بومی برای مدیریت بحرانهای شهری است. نوآوری این تحقیق در طراحی یک مدل اختصاصی برای رشت و تلفیق سه مولفه برنامه ریزی شهری پایدار، مدیریت شهری و فرهنگ شهروندی و آموزش عمومی است. همچنین استفاده از روش ترکیبی کمی و کیفی برای تحلیل تاب آوری شهری امکان ارائه تصویری جامع و چندبعدی از وضعیت موجود را فراهم می کند. روش شناسی تحقیق شامل پژوهش کاربردی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (mixed-methods) است. بخش کمی شامل پرسشنامه ای با ۳۷۶ پاسخ معتبر از شهروندان رشت و بخش کیفی شامل ۱۸ مصاحبه نیمه ساختار یافته با مدیران شهری و نمایندگان NGOها بود. داده ها با استفاده از تحلیل توصیفی، رگرسیون چند متغیره، تحلیل عاملی و تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته ها نشان داد که تاب آوری شهر رشت بیشترین وابستگی را به سطح آموزش عمومی، میزان مشارکت اجتماعی و اعتماد به مدیریت شهری دارد. میانگین سطح آگاهی شهروندان از بحران ها متوسط و مشارکت آنها در برنامه های آموزشی محدود بود. ارزیابی عملکرد شهرداری در مدیریت بحران ها نیز متوسط گزارش شد و کمبود منابع، ضعف هماهنگی و نابرابری های اجتماعی چالش های عمده بودند. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که ارتقای تاب آوری شهری نیازمند ترکیبی از آموزش مستمر شهروندان، تقویت مشارکت اجتماعی، بهبود زیرساخت ها و افزایش هماهنگی نهادی است. ایجاد چارچوب جامع که برنامه ریزی شهری پایدار، مدیریت شهری کارآمد و فرهنگ شهروندی را همزمان در نظر گیرد ظرفیت شهرها را برای مقابله با بحران ها و تضمین توسعه پایدار و رفاه شهروندان به طور قابل توجهی افزایش می دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، مدیریت شهری ، فرهنگ شهروندی ، آموزش عمومی ، برنامه ریزی شهری پایدار