خوانش مسجد شیخ لطف الله در بستر فرهنگ و معماری اسلامی ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل فرهنگی، فضایی و هندسی مسجد شیخ لطف الله در اصفهان به عنوان متنی قدسی از معماری اسلامی ایرانی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش توصیفی تحلیلی به بررسی ساختار فضایی هندسی و نمادین مسجد پرداخته و تلاش کرده است تا پیوند میان فرم کالبدی و معناهای عرفانی و فرهنگی را آشکار سازد. چارچوب نظری پژوهش بر سه محور استوار است: پدیدارشناسی فضا (نوربرگ شولتز و باشلار)، نشانه شناسی فرهنگی (لوتمن و اکو) و عرفان اسلامی (مفهوم وحدت در کثرت). یافته ها نشان دادند که ساختار فضایی مسجد، با مسیر حرکتی خمیده و بازی نور و سایه استعاره ای از سیر انسان از عالم ماده به عالم معنا است. هندسه بنا مبتنی بر نسبت های قدسی و نظم عددی است که بازتابی از نظم الهی در عالم مادی تلقی می شود. رنگ ها، نقوش و کتیبه های قرآنی نیز نظامی از نشانه ها را شکل داده اند که بیانگر جهان بینی توحیدی و عرفانی معمار صفوی هستند. تحلیل نهایی نشان داد که مسجد شیخ لطف الله را می توان نمونه کامل تحقق مفهوم معماری قدسی دانست؛ معماری ای که در آن فرم، نور و هندسه در خدمت انتقال معنا و تجربه امر متعالی قرار گرفته اند. این بنا تجلی پیوند میان فرهنگ ایرانی، عرفان اسلامی و عقلانیت هندسی است و الگویی ماندگار برای معماری معنار محور معاصر فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ، مسجد شیخ لطف الله ، نشانه شناسی فرهنگی ، هندسه مقدس ، وحدت در کثرت