معماری مدرن و یکنواختی تحمیلی بررسی پدیده ی همگن شدن فضا و راه های گذار از آن در بناهای مسکونی معاصر ایران پس دهه ی نود خورشیدی

معماری مدرن با تکیه بر عقلانیت کارایی و زیبایی شناسی خاص خود در قرن بیستم به گفتمان غالب در طراحی فضاهای زیستی تبدیل شد. اصولی چون فرم تابع عملکرد است و تاکید بر استفاده از مصالح و فناوری های نوین منجر به خلق فضاهایی با ویژگی های مشترک در نقاط مختلف جهان گردید. با این حال در دهه های اخیر این یکپارچگی ظاهری با نقدهای جدی از سوی نظریه پردازان معماری و شهرسازی مواجه شده است. دغدغه های عمیق پیرامون از دست رفتن تنوع بصری و فرهنگی، کاهش حس تعلق و هویت مکانی و تضعیف ارتباط عاطفی انسان با محیط ساخته شده به چالش های اساسی در برابر دستاوردهای معماری مدرن تبدیل شده اند. پدیده «همگن شدن فضا» که در این مقاله با رویکردی نظری به بررسی آن پرداخته می شود به معنای غلبه الگوها و رویکردهای طراحی یکسان و بی توجهی به ویژگی های منحصر به فرد، زمینه های فرهنگی و تاریخی مکان ها است. این یکنواختی تحمیلی به زعم صاحب نظران، نه تنها می تواند منجر به کاهش کیفیت تجربه فضایی و بی هویتی شود، بلکه مسائل جدی مربوط به پایداری اجتماعی-فرهنگی و گسست ارتباط انسان با محیط زیست را نیز به دنبال دارد. این مقاله با تکیه بر آرای اندیشمندان حوزه معماری و شهرسازی به تحلیل مفهوم همگن شدن فضا در معماری مدرن پرداخته و پیامدهای منفی آن را بر ابعاد مختلف تجربه زیسته انسان و هویت مکان مورد واکاوی قرار داده است. در این راستا پرسش های اساسی مطرح می شوند چگونه معماری مدرن ناخواسته به سوی یکسان سازی فضا حرکت کرده است؟ و معماران معاصر ایران چگونه تلاش کرده اند تا از این یکنواختی فضایی گذار کنند؟ هدف اصلی این پژوهش یافتن پاسخ هایی به این پرسش ها و ارائه بستری برای تفکر در باب معماری ای است که ضمن بهره مندی از دستاوردهای مدرن به غنای تنوع فضایی نیز توجه نماید. یافته های تحقیق نشان می دهد که معماران معاصر ایران در تلاش برای مقابله با این روند رویکردهایی را در پیش گرفته اند که بر فرم های غیرخطی، امکان شخصی سازی فضا و ایجاد تجربه های چندلایه و ناتمام تاکید دارند.

کلیدواژه ها:

همگنی ، فضاهای مدرن ، یکنواختی فضا ، معماری معاصر ایران ، تمامیت فضا