بررسی فرمی شاخصه های معماری در تصاویر چاپ سنگی (با) تاکید بر چاپ سنگی کلیله و دمنه

با گسترش چاپ سنگی در عصر قاجار سنت تصویرسازی متون کلاسیک ایرانی دستخوش تحولاتی تازه شد و آثاری چون کلیله و دمنه که پیشتر در کارگاه های کتاب آرایی ایرانی بارها مصور شده بودند مجددا مورد توجه قرار گرفتند. حضور چشمگیر عناصر معماری و بنا در نگاره های این چاپ ها، آنها را به منبعی ارزشمند برای تحلیل بصری معماری در دوره قاجار بدل می کند. مسئله اصلی پژوهش از همین نقطه آغاز می شود: این که شاخصه های فرمی معماری در تصاویر چاپ سنگی کلیله و دمنه چگونه بازنمایی شده اند و چه الگوهایی از معماری ایرانی در این تصاویر قابل شناسایی است. نمونه پژوهش نسخه های چاپ سنگی کلیله و دمنه در عصر قاجار است که با ظهور تکنولوژی چاپ سنگی شیوه تصویرسازی آنها دچار تغییرات بنیادینی شد. این نسخه ها به ترتیب در سال های ۱۲۸۲، ۱۳۰۴، ۱۳۱۴ و ۱۳۲۷ هق چاپ شدند. نخستین نسخه مصور چاپ سنگی کلیله و دمنه منتشرشده در سال ۱۲۸۲ هق در تهران، نمونه اصلی مورد بررسی این تحقیق است. چندین نسخه از این چاپ در کتابخانه گورکی دانشگاه سن پترزبورگ، کتابخانه ملی ایران، کتابخانه ملک و نسخه مورد استفاده در این پژوهش در مخزن کتاب های چاپ سنگی کتابخانه آستان قدس رضوی با شماره ۳۳۰۸۶ نگهداری می شود. بر این اساس، پرسش پژوهش چنین مطرح می شود: شاخصه های فرمی معماری در تصاویر چاپ سنگی کلیله و دمنه چیست و این عناصر چگونه در ساختار تصویری اثر بازنمایی شده اند؟ در پاسخ به این پرسش هدف پژوهش شناسایی و تحلیل عناصر معماری در این تصاویر از لحاظ فرمی و بررسی چگونگی بازنمایی آنها در بستر هنر چاپ سنگی قاجار است تا از این طریق بتوان جایگاه نگاره های چاپ سنگی را در مطالعه تاریخ معماری و تصویرگری ایران تبیین کرد. نوع پژوهش توصیفی-تحلیلی است و روش گردآوری داده ها شامل نسخه پژوهی، تحلیل مستقیم نگاره ها و منابع کتابخانه ای است.

کلیدواژه ها:

هنر ، قاجار ، چاپ سنگی ، کلیله و دمنه ، شاخصه های معماری