مرجوک در معماری سنتی شیراز؛ بررسی ویژگی های فنی و هنری پوشش سقف چوبی در دوران قاجار

مسئله پژوهش حاضر نبود شناخت دقیق و اطلاعات نادرست درباره هنر مرجوک به عنوان یکی از گونه های پوشش سقف چوبی در معماری سنتی، شیراز به ویژه در دوران قاجار است. مرجوک به تیرهای چوبی باربری اطلاق می شود که با دقت در طراحی، تراش، نصب و تزئین نقشی دوگانه در ساختار و زیبایی بنا ایفا می کنند. هدف اصلی، پژوهش تصحیح برداشت های نادرست، معرفی جامع ویژگی های فنی و هنری مرجوک و تمایز آن از سایر تزئینات چوبی در معماری ایرانی است. در این راستا روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات میدانی، مشاهده مستقیم سقف های چوبی دو بنای تاریخی نارنجستان قوام و زینت الملک، بررسی اسناد تصویری و منابع کتابخانه ای گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نقوش رنگی اجرا شده بر سطح تیرهای مرجوک تنها بخشی از این هنر هستند و نباید با نقاشی های تزیینی سطحی بر چوب اشتباه گرفته شوند. ویژگی منحصر به فرد مرجوک در ترکیب عملکرد سازه ای با ظرافت های زیبایی شناسانه است؛ به گونه ای که تیرهای باربر همزمان بستر تزئینات نیز هستند. این هنر نمودی از پیوند ساختار و تزئین در معماری سنتی ایران به شمار می رود. در پایان مقاله بر ضرورت تداوم مطالعات و مستندسازی دقیق ابزارها و تکنیک های اجرایی مرجوک برای حفظ و احیای آن تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مرجوک ، معماری سنتی ، شیراز ، سقف چوبی ، تزئینات ، نقاشی