فلسفه موسیقی فارابی، نظام دلالت های صوتی با رویکرد نشانه شناسی پیرس

این مقاله به بررسی فلسفه موسیقی ابونصر فارابی (۲۵۹ - ۳۳۹ ق / ۸۷۰ - ۹۵۰ م.) از منظر نشانه شناسی چارلز ساندرز پیرس می پردازد. هدف اصلی، کشف ساختار نشانه شناختی نهفته در نظام موسیقایی فارابی و تبیین چگونگی تولید و ادراک معنا در موسیقی بر اساس مفاهیم بنیادین اندیشه او است. با تمرکز بر آثار اصلی فارابی به ویژه کتاب الموسیقی الکبیر و احصاء العلوم و تطبیق مفاهیم محوری فلسفه موسیقی وی با مفاهیم کلیدی نشانه شناسی پیرس یعنی شاخص، نماد، شمایل، اولیت، دومیت، سومیت و فرآیند نشانه یابی است. این پژوهش نشان می دهد که موسیقی از دیدگاه فارابی نظامی پیچیده از نشانه هاست، اصوات، فواصل، نغمات و الحان، بسته به بافت و کارکرد، می توانند به عنوان شاخص های علی وجودی بر حالات نفسانی، شمایل های شباهتی از حرکات طبیعی و اخلاقی، و نمادهای قراردادی قاعده مند نظام ادوار و قوانین کیهانی عمل کنند. روش تحقیق تحلیلی تطبیقی با رویکرد تفسیری است. یافته ها حاکی از آن است که تجربه موسیقایی در نزد فارابی فرآیندی نشانه شناختی است که در آن نفس انسان به عنوان مفسر فعال با نشانه های صوتی تعامل کرده و از طریق تاثرات دومیت و ادراک کیفی اولیت به سمت فهم قوانین و معانی کلی سومیت هدایت می شود. نتیجه گیری کلی بیانگر آن است که نشانه شناسی پیرس ابزاری قدرتمند برای صورت بندی نظام مند و معاصر اندیشه موسیقایی فارابی و درک عمیق تر سازوکار و معنا در موسیقی بر اساس سنت فلسفی اسلامی است.

کلیدواژه ها:

فارابی (ابونصر) ، فلسفه موسیقی اسلامی ، نشانه شناسی پیرس ، کتاب الموسیقی الکبیر ، نشانه موسیقایی (شاخص ، نماد ، شمایل) ، محاکات (تقلید ، تشبیه) ، نظام ادوار