تبیین الگوی ارتباطات بحران یکپارچه (ICCS) برای کلان شهرهای ایران با تاکید بر سرمایه اجتماعی

کلان شهرهای ایران به دلیل قرارگیری در مناطق پرخطر و تراکم جمعیتی بالا همواره با تهدید بحران های طبیعی و انسان ساخت مواجه هستند. در این شرایط، وجود یک سیستم ارتباطی یکپارچه و موثر به عنوان ضرورتی انکارناپذیر در مدیریت بحران محسوب می شود. این پژوهش با هدف تبیین الگوی ارتباطات بحران یکپارچه (ICCS) برای کلان شهرهای ایران با تاکید بر نقش سرمایه اجتماعی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، آمیخته (کیفی-کمی) بوده است. در فاز کیفی با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته با ۲۵ خبره و تحلیل مضمون، مولفه های الگو شناسایی شد. در فاز کمی پرسشنامه ای محقق ساخته بین ۳۸۵ نفر از مدیران و کارشناسان مدیریت بحران در هفت کلان شهر ایران توزیع گردید. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که الگوی ارتباطات بحران یکپارچه در پنج بعد اصلی قابل تبیین است: بعد ساختاری-سازمانی شامل ایجاد واحد ارتباطات بحران و تدوین دستورالعمل های شفاف؛ بعد فناورانه-اطلاعاتی شامل استقرار سامانه های دیجیتال یکپارچه؛ بعد محتوایی اطلاع رسانی شامل پروتکل های تولید و انتشار محتوا؛ بعد مشارکتی-سرمایه اجتماعی شامل شبکه های داوطلبی و سازمان های مردم نهاد و بعد فرهنگی-آموزشی شامل برنامه های فرهنگ سازی و آموزش همگانی. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که سرمایه اجتماعی با ضریب مسیر ۰.۷۲ بر اثربخشی سیستم ارتباطات بحران تاثیر مستقیم و معناداری دارد. اجرای موفق الگوی پیشنهادی ICCS مبتنی بر سرمایه اجتماعی می تواند منجر به افزایش هماهنگی بین بخشی، تسهیل همکاری بین نهادی، ارتقاء اعتماد عمومی، بهبود واکنش سریع و در نهایت افزایش تاب آوری شهری در برابر بحران ها گردد. این الگو می تواند به عنوان نقشه راهی برای مدیران و سیاست گذاران شهری در جهت بهبود نظام مدیریت بحران کلان شهرهای ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ارتباطات بحران یکپارچه ، سرمایه اجتماعی ، کلان شهرهای ایران ، مدیریت بحران ، اعتماد عمومی ، تاب آوری شهری