تبارشناسی حس مکان در فضاهای عمومی موقتی؛ واکاوی موردی: بازارچه های موقتی محلی

عرصه های عمومی موقتی مانند بازارچه ها، فستیوال ها و تجمعات به پدیده های شاخصی در منظر شهرهای معاصر تبدیل شده اند. این فضاها با وجود ماهیت گذرا و ناپایدار، خود قادر به خلق تجربه های مکان مند عمیق و پرمعنایی هستند که مفهوم سنتی حس «مکان» - مبتنی بر تداوم و ثبات مکانی طولانی مدت را به چالش می طلبد. عرصه های عمومی موقتی به عنوان فضاهای کوتاه مدت و رویداد مدار نقش بسزایی در حیات اجتماعی و اقتصادی شهرها ایفا می کنند. این فضاها اگرچه به لحاظ کالبدی پایدار نیستند اما می توانند تجربه های مکان مند عمیق و معناداری برای استفاده کنندگان خود خلق کنند. این پژوهش به واکاوی مفهوم حس مکان موقتی در چنین عرصه هایی و به ویژه بازارچه های موقتی محلی می پردازد. حس مکان که به دلبستگی عاطفی و معنایی بین افراد و یک محیط خاص اشاره دارد، در فضاهای موقتی در بستری از گذرا بودن و تکرارشوندگی شکل می گیرد. هدف اصلی این مطالعه شناخت مولفه های سازنده ی این حس و چگونگی تجربه ی آن توسط مردم در عرصه های عمومی موقتی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که حس مکان در بازارچه های موقتی محلی، متاثر از پنج مولفه ی کلیدی شکل می گیرد: ۱- اجتماعات زودگذر و صمیمیت موقت؛ تعاملات چهره به چهره، گفت وگوهای غیررسمی و احساس تعلق به یک جمع، مشترک اگرچه موقت، اما عمیقا در تجربه ی مکان موثرند. ۲- فعالیت های جمعی و آیین های هفتگی؛ عمل، خرید، گپ زدن و حضور هفتگی در بازار، به یک آیین اجتماعی تبدیل شده و به مکان معنا می بخشد. ۳- محیط چندحسی؛ در هم آمیزی محرک های حسی مانند بوهای متنوع (سبزیجات تازه، غذاهای محلی)، صداهای زمینه ای، صدای خرید و فروش، گفت وگوها و مناظر رنگارنگ غرفه ها، در خلق یک تجربه ی متمایز و به یادماندنی نقش اساسی دارد. ۴- ویژگی های کالبدی موقت و انعطاف پذیر؛ چیدمان ساده ی غرفه ها، استفاده از چادر و ساختارهای سبک اگرچه موقت اما به ایجاد یک هویت بصری منحصر به فرد برای بازار کمک می کند. ۵- حس تداوم و تعلق ناشی از تکرار؛ تداوم و تکرار هفتگی برپایی بازار بر گذرا بودن ذاتی آن غلبه کرده و نوعی حس تعلق و انتظار را در میان مراجعان ایجاد می کند.

کلیدواژه ها:

حس مکان ، عرصه ی عمومی ، موقتی ، بازارچه های موقتی محلی ، تجربه مکان مند ، فضاهای گذرا ، جامعه پذیری شهری