تاثیر شیوه های انضباط مثبت بر کاهش رفتارهای چالش انگیز دانش آموزان ابتدایی شهر گرگان

پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر به کارگیری شیوه های انضباط مثبت بر کاهش رفتارهای چالش انگیز دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر گرگان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ انجام شد. این مطالعه در چارچوب طرح های آمیخته از نوع تبیینی متوالی طراحی گردید. در بخش کمی، یک طرح نیمه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل نابرابر به اجرا درآمد. جامعه آماری شامل کلیه معلمان و دانش آموزان ابتدایی شهر گرگان بود که از میان آن ها، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۱۶۰ دانش آموز (۸۰ نفر گروه آزمایش و ۸۰ نفر گروه کنترل) و ۱۶ معلم انتخاب شدند. معلمان گروه آزمایش طی یک کارگاه آموزشی ۲۴ ساعته، مبانی و فنون انضباط مثبت را فراگرفتند و به مدت یک ترم تحصیلی (۱۴ هفته) این شیوه ها را با پشتیبانی مستمر کوچینگ اجرا کردند. یافته های بخش کمی نشان داد که اجرای شیوه های انضباط مثبت به کاهش معنادار نمرات کلی رفتارهای چالش انگیز در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل منجر شده است (۰.۰۰۱ > P، مجذور اتای جزئی = ۰.۴۲). این تاثیر به طور مشخص در کاهش رفتارهای برون ریز (پرخاشگری و نافرمانی) با اندازه اثر بزرگ (۰.۳۸) و افزایش رفتارهای جامعه پسند و وظیفه مدارانه با اندازه اثر متوسط رو به بالا (۰.۳۱) مشهودتر بود. همچنین، مداخله بر کاهش رفتارهای درون ریز (گوشه گیری و نشانه های اضطرابی) نیز تاثیر معنادار اما با اندازه اثر کوچک تری (۰.۱۹) داشت که بر لزوم تداوم مداخله برای تغییر این دسته از رفتارها دلالت می کند. تحلیل های تکمیلی نشان داد که جنسیت دانش آموزان نقش تعدیل کننده معناداری در اثربخشی مداخله ایفا نمی کند، اما اندازه اثر مداخله در پایه های تحصیلی پایین تر (سوم) به طور معناداری بیشتر از پایه های بالاتر (پنجم) بود. تحلیل کیفی مصاحبه ها نیز به استخراج مضامین اصلی در زمینه موانع (شامل تراکم کلاسی، فشار محتوای درسی و بدبینی اولیه والدین) و تسهیل کننده ها (شامل حمایت مدیر، کوچینگ مستمر و مشاهده نتایج مثبت) منجر گردید. نتایج این پژوهش، شواهد تجربی محکمی در حمایت از اثربخشی شیوه های انضباط مثبت در بستر فرهنگی و آموزشی ایران فراهم می آورد و نشان می دهد که تغییر پارادایم از «کنترل بیرونی و تنبیه» به «پرورش خودانضباطی و احترام متقابل»، به طور ملموسی به کاهش رفتارهای چالش انگیز و بهبود جو کلاس درس می انجامد. دلالت های عملی این مطالعه بر ضرورت بازنگری در برنامه های توسعه حرفه ای معلمان و حرکت به سوی مدل های آموزشی مشارکتی، طولی و مبتنی بر کوچینگ تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

انضباط مثبت ، رفتارهای چالش انگیز ، دانش آموزان ابتدایی ، مدیریت کلاس درس ، یادگیری اجتماعی-هیجانی ، شهر گرگان