تحلیل مسئولیت مدنی کسب وکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در تبلیغات هدفمند با تاکید بر آسیب پذیری روان شناختی و رضایت آگاهانه مصرف کنندگان؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و اتحادیه اروپا

گسترش تبلیغات هدفمند مبتنی بر هوش مصنوعی، با فراهم کردن امکان تحلیل داده های رفتاری و شخصی سازی پیام های تجاری، رابطه سنتی میان کسب وکار و مصرف کننده را با چالش های جدیدی مواجه کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، بررسی مسئولیت مدنی کسب وکارهایی است که از قابلیت های هوش مصنوعی برای هدف گیری تبلیغاتی مصرف کنندگان، به ویژه افراد دارای آسیب پذیری روان شناختی، استفاده می کنند و تحلیل نقش رضایت آگاهانه در مشروعیت این فرایند است. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی و مقررات مرتبط ایران را با ماده ۵ قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، ماده ۲۶ قانون خدمات دیجیتال، مقررات عمومی حفاظت از داده ها و ماده ۵(۳) دستورالعمل رویه های تجاری غیرمنصفانه مقایسه کرده است. یافته ها نشان می دهد که صرف استفاده از هوش مصنوعی یا شخصی سازی تبلیغات، به تنهایی موجب مسئولیت مدنی نیست؛ بلکه مسئولیت زمانی قابل طرح است که میان پردازش داده، شناسایی یا بهره برداری از وضعیت آسیب پذیر مصرف کننده، طراحی و هدف گیری تبلیغ و زیان قابل اثبات، رابطه انتسابی وجود داشته باشد. همچنین، رضایت زمانی می تواند در مشروعیت پردازش داده و تبلیغات هدفمند موثر باشد که آگاهانه، مشخص و قابل فهم باشد و صرف پذیرش کلی شرایط استفاده، برای توجیه بهره برداری از وضعیت های آسیب پذیر مصرف کننده کافی نیست. یافته تطبیقی این پژوهش نشان می دهد که حقوق اتحادیه اروپا با ترکیب تکالیف مربوط به اطلاع رسانی و رضایت آگاهانه، محدودیت های مربوط به دستکاری و بهره برداری از آسیب پذیری و سازوکارهای مسئولیت پس از ورود زیان، حمایت چندلایه تری ایجاد کرده است؛ درحالی که حقوق ایران عمدتا بر قواعد عمومی مسئولیت مدنی و مقررات پراکنده حمایت از مصرف کننده و تجارت الکترونیکی استوار است. بر این اساس، پیشنهاد می شود در حقوق ایران، ضمن حفظ امکان استفاده مشروع از هوش مصنوعی در تبلیغات، چارچوبی مشخص برای شفافیت تبلیغات هدفمند، اعتبار رضایت آگاهانه، محدودیت بهره برداری از آسیب پذیری های خاص و تعیین مسئولیت کسب وکار در صورت نقض تکالیف پیشگیرانه تدوین شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تبلیغات هدفمند ، مسئولیت مدنی ، آسیب پذیری روان شناختی ، رضایت آگاهانه ، حمایت از مصرف کننده