هم سنجی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و ذهن آگاهی بر تنیدگی تحصیلی، سازگاری اجتماعی و پریشانی روان شناختی دانش آموزان دختر مبتلا به اضطراب جدایی

دوران نوجوانی دوره ای حساس از رشد روانی اجتماعی است که در آن اختلالات اضطرابی، به ویژه اختلال اضطراب جدایی، می تواند توانایی سازگاری تحصیلی و اجتماعی نوجوانان را تضعیف کند. اضطراب جدایی معمولا با تنیدگی تحصیلی بالا، پریشانی روان شناختی و کاهش سازگاری اجتماعی همراه است. با توجه به اینکه رویکردهای روان درمانی نوین مانند درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و درمان مبتنی بر ذهن آگاهی (MBT) در کاهش اضطراب و افزایش انعطاف پذیری هیجانی موثر شناخته شده اند، این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی ACT و ذهن آگاهی بر تنیدگی تحصیلی، پریشانی روان شناختی و سازگاری اجتماعی دانش آموزان دختر مبتلا به اضطراب جدایی انجام شد تا کارآمدترین مسیر مداخله روانی–رفتاری در این گروه مشخص گردد.پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون–پیگیری و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر مبتلا به اضطراب جدایی شهر نجف آباد در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود. از میان آنان ۶۰ نفر با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، ذهن آگاهی (MBT) و کنترل قرار گرفتند (هر گروه ۲۰ نفر). درمان ها در قالب هشت جلسه گروهی دو ساعته طی دو ماه اجرا شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسش نامه تنیدگی تحصیلی (AESI)، پرسش نامه سازگاری اجتماعی بل و مقیاس پریشانی روان شناختی کسلر (K۱۰) بودند. داده ها با تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) و آزمون تعقیبی بونفرونی مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند.اثرات درمان ها در مرحله پیگیری نیز حفظ شدند. مقایسه میان دو گروه آزمایشی نشان داد که گرچه هر دو رویکرد تاثیر مشابهی داشتند، ACT اندکی بر کاهش پریشانی روان شناختی موثرتر بود، در حالی که ذهن آگاهی بیش تر بر ارتقای سازگاری اجتماعی نقش داشت. توان آماری آزمون ها بالاتر از ۰.۹۵ گزارش شد که بیانگر قدرت مطلوب تحلیل است.درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و ذهن آگاهی هر دو به طور معنی داری موجب بهبود شاخص های هیجانی و رفتاری مرتبط با اضطراب جدایی در نوجوانان شدند. ACT با تمرکز بر افزایش انعطاف پذیری روانی و پذیرش تجربه های درونی، و ذهن آگاهی با ارتقای حضور ذهن و کاهش واکنش پذیری شناختی، مسیرهایی متفاوت اما مکمل را برای کاهش تنیدگی و بهبود کارکرد اجتماعی فراهم می کنند. تداوم اثر درمان ها در مرحله پیگیری نشان داد که استفاده از این مداخلات در مدارس و مراکز مشاوره نوجوانان می تواند نقش موثری در پیشگیری و بهبود اختلالات اضطرابی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

اضطراب جدایی ، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ، ذهن آگاهی ، تنیدگی تحصیلی ، سازگاری اجتماعی ، پریشانی روان شناختی.