باز نقش آفرینی رهبری: چارچوبی سه سطحه برای سازمان های خودگردان

شتاب فناوری های هوش مصنوعی، بنیان های طراحی سازمانی را دگرگون ساخته و پیدایش «سازمان های هوشمند و خودگردان» را شتاب بخشیده است. این تحول، ماهیت سنتی رهبری متمرکز بر انسان را با چالشی بنیادین مواجه ساخته است. هدف این مقاله، پرکردن این شکاف نظری از طریق ارائه و بسط یک الگوی چندلایه رهبری ترکیبی است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تلفیقی، از طریق تحلیل انتقادی ادبیات و ترکیب بین رشته ای مبانی نظریه سیستم های پیچیده، سامانه های چندعامله و نظریه های رهبری پیشرفته، چارچوب مفهومی پیشنهادی خود را استنتاج می کند. یافته کلیدی پژوهش، طراحی و تبیین یک الگوی سه لایه رهبری ترکیبی است. این الگو اثربخشی را در گرو طراحی یک سیستم رهبری توزیع شده می داند که در سه لایه عمل می کند: (۱) لایه استراتژیک-اخلاقی با نقش معمارانه رهبر انسانی در تعیین چارچوب ها و ارزش ها؛ (۲) لایه عملیاتی-هماهنگی با نقش توزیع شده و تسهیل گرایانه بین مدیران و سامانه های هوشمند؛ و (۳) لایه اجرایی-خودکار متکی بر خودسازمان دهی تیم ها و هماهنگی ماشین به ماشین. در این چارچوب، نقش محوری رهبر از «کنترل گر» به «معمار زمینه و یکپارچه ساز سیستم» تحول می یابد. گذار به عصر خودگردانی مستلزم دگردیسی در پارادایم رهبری است. آینده از آن سازمان هایی است که بتوانند معماری هایی طراحی کنند که در آن هوش انسانی و مصنوعی، نه به عنوان جانشین، بلکه در قالب شرکایی هم افزا در یک سیستم یادگیرنده و اخلاق محور همکاری نمایند. چارچوب ارائه شده، مبانی نظری و رهنمودهای عملی برای این گذار حیاتی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

سازمان خودگردان ، الگوی سه لایه رهبری ترکیبی ، هوش مصنوعی در مدیریت ، نظریه سیستم های پیچیده ، حکمرانی انسان-ماشین