طراحی الگوی بومی مدل کسب و کار استارتاپهای مالی مبتنی بر بلاک چین در ایران

استارتاپهای مالی مبتنی بر فناوری بلاک چین توانسته اند با اتکا بر ظرفیت هایی همچون شفافیت، امنیت، حذف واسطه های غیرضروری و تسهیل مبادلات، الگوهای تازه ای از خلق ارزش را در عرصه خدمات مالی عرضه کنند. با وجود این، بخش مهمی از ادبیات موجود عمدتا متکی بر نمونه های بین المللی و به ویژه تجربه های اروپایی و آمریکایی است و کمتر به اقتضائات نهادی، قانونی و بازارمحور ایران توجه داشته است. از این رو پژوهش حاضر با هدف طراحی یک الگوی بومی برای مدل کسب و کار استارتاپ های مالی مبتنی بر بلاک چین در ایران انجام شده است. این پژوهش از حیث هدف کاربردی و از حیث رویکرد کیفی – تحلیلی است. چارچوب نظری تحقیق بر مبنای بوم مدل کسب و کار استروالدر و پیگنور تدوین شده و سپس با توجه به ویژگی های اقتصاد دیجیتال، شرایط بازار مالی کشور، سطح توسعه فین تک، الزامات رگولاتوری و محدودیت های عملیاتی زیست بوم رمزارز داخلی بازتفسیر و بومی سازی شده است. داده های پژوهش با استفاده از تحلیل اسنادی، بررسی سپیدنامه ها، مطالعه پلتفرم های مالی دیجیتال، تحلیل نمونه های منتخب از کسب و کارهای فعال در حوزه کیف پول دیجیتال، تبادل دارایی دیجیتال، تامین مالی جمعی، وام دهی فناورانه و زیرساخت های پرداخت نوین گردآوری شده است. در فرآیند تحلیل تلاش شد تا ابعاد نه گانه مدل کسب و کار شامل بخش های مشتری، ارزش پیشنهادی، کانال ها، ارتباط با مشتری، جریان های درآمدی، منابع کلیدی، فعالیت های کلیدی، شرکای کلیدی و ساختار هزینه، در بستر زیست بوم ایران بازتعریف شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین ارزش های پیشنهادی این استارتاپ ها در ایران بر محور امنیت تراکنش، تسویه سریع، شفافیت فرایندها، کاهش هزینه های عملیاتی، واسطه زدایی ساختاری و افزایش دسترسی پذیری خدمات مالی استوار است. همچنین نتایج حاکی از آن است که اگرچه برخی ظرفیت های بنیادین بلاک چین از جمله تمرکززدایی کامل هنوز در فضای نهادی و حقوقی ایران به طور کامل محقق نشده است، اما بسیاری از کسب و کارها در سطح عملیاتی و کارکردی توانسته اند از قابلیت های این فناوری برای بازآفرینی خدمات مالی بهره بگیرند.

کلیدواژه ها:

مدل کسب و کار ، فین تک ، بلاک چین ، اقتصاد دیجیتال ، تامین مالی نوین ، استارتاپهای مالی ایران