ارائه مدل تاب آوری زنجیره تامین صنعت دارویی ایران با رویکرد ترکیبی تئوری محدودیت ها (TOC) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی (Fuzzy AHP)

صنعت دارویی از جمله بخش های راهبردی اقتصاد هر کشور محسوب می شود که اختلال در عملکرد آن می تواند پیامدهایی فراتر از حوزه اقتصادی داشته و مستقیما امنیت سلامت جامعه را تحت تاثیر قرار دهد. زنجیره تامین داروی ایران طی سال های اخیر تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل از جمله محدودیت های مالی و بانکی ناشی از تحریم ها، نوسانات شدید نرخ ارز، افزایش قیمت مواد اولیه دارویی و پیچیدگی های فرآیندهای اداری قرار گرفته است. استمرار این شرایط ضرورت توجه به مفهوم تاب آوری زنجیره تامین را بیش از پیش آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی گلوگاه های اصلی زنجیره تامین داروی ایران و اولویت بندی راهبردهای ارتقای تاب آوری طراحی شد. در این راستا از یک رویکرد ترکیبی مبتنی بر تئوری محدودیت ها (TOC) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی استفاده گردید. در مرحله نخست از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان صنعت دارو، محدودیت های اصلی سیستم شناسایی شد. سپس بر مبنای یافته های کیفی و ادبیات، پژوهش سه راهبرد چابکی، شفافیت و همکاری استخراج و با بهره گیری از AHP فازی اولویت بندی شدند. نتایج نشان داد که تاخیر در تخصیص ارز، بی ثباتی قیمت مواد اولیه فعال دارویی (API) و طولانی بودن فرآیندهای ترخیص گمرکی مهم ترین گلوگاه های زنجیره تامین دارو در شرایط فعلی ایران هستند. همچنین در میان راهبردهای مورد بررسی، شفافیت اطلاعاتی بالاترین وزن را به خود اختصاص داد. یافته ها بیانگر آن است که در محیط های با محدودیت شدید بیرونی، دسترسی به اطلاعات دقیق و به هنگام می تواند نقش موثرتری نسبت به قابلیت تغییر سریع تامین کنندگان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، زنجیره تامین صنعت دارویی ، تئوری محدودیت ها ، تحلیل سلسله مراتبی فازی ، شفافیت اطلاعات ، تحریم اقتصادی