بررسی بهینه سازی مصرف انرژی در سیستم حمل و نقل ریلی شهری مبتنی بر استاندارد ۵۰۰۰۱ ISO

با افزایش چشمگیر هزینه های انرژی و نگرانی های زیست محیطی، بهینه سازی مصرف انرژی در سیستم های حمل و نقل ریلی شهری به یک اولویت راهبردی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و رتبه بندی عوامل کلیدی موثر بر بهینه سازی مصرف انرژی در این سیستم ها با تاکید بر چارچوب استاندارد ۵۰۰۰۱:۲۰۱۸ ISO انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع تبیینی متوالی بود. جامعه آماری شامل ۱۸۰ نفر از کارشناسان، مهندسان و مدیران حوزه انرژی و سیستم های ریلی شهری بود که حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۱۲۳ نفر تعیین و با روش تصادفی طبقه ای انتخاب شد. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ۳۵ گویه ای با شش حوزه اصلی بود که روایی محتوایی (CVI=۰.۸۹) و پایایی آن آلفای کرونباخ (۰.۹۳) تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل عاملی اکتشافی، آزمون فریدمن و تحلیل شکاف انجام شد. یافته ها نشان داد میانگین کلی وضعیت مدیریت انرژی ۲.۸۳ از ۵ (۵۶.۶ درصد) و درصد تحقق نسبت به الزامات استاندارد ۶۲.۸ درصد است که نشان دهنده فاصله معنادار و قرارگیری سازمان در سطح در حال شروع است. تحلیل عاملی سه عامل «زیرساخت فناوری و اطلاعات» (با ۲۹.۴ درصد واریانس)، «رهبری، تعهد و سیاست گذاری» (۱۹.۲ درصد) و «فرهنگ، آموزش و بهبود مستمر» (۱۳.۸ درصد) را شناسایی کرد. نتایج آزمون فریدمن نشان داد که تعهد و رهبری مدیریت ارشد میانگین رتبه (۸.۴۲) و پایش و اندازه گیری مستمر (۷.۸۹) بیشترین و «تشویق طرح های پیشنهادی کارکنان» (۴.۸۷) کمترین اهمیت را دارند. بزرگ ترین شکاف در حوزه «ارزیابی عملکرد و بهبود مستمر» (شکاف ۱.۸۶، تحقق ۵۸.۲ درصد) مشاهده شد که نشان دهنده گسستگی چرخه PDCA در مرحله ارزیابی است. نتیجه گیری نهایی آنکه بهینه سازی انرژی در سیستم های ریلی شهری نیازمند رویکردی یکپارچه و هم زمان به سه عامل زیرساخت فنی-اطلاعاتی، تعهد رهبری و فرهنگ بهبود مستمر است و صرفا مداخلات فنی بدون استقرار سیستم مدیریت انرژی مبتنی بر ۵۰۰۰۱ ISO نتیجه بخش نخواهد بود.

کلیدواژه ها:

بهینه سازی مصرف انرژی ، حمل و نقل ریلی شهری ، استاندارد ISO۵۰۰۰۱ ، سیستم مدیریت انرژی ، تحلیل شکاف