از بازی تا شهر؛ گیمیفیکیشن و تعامل شهروندی در فضاهای عمومی شهر تهران

فضاهای عمومی شهری بستر اصلی زندگی جمعی و شکل گیری هویت شهروندی، هستند، اما کلان شهرهای در حال توسعه از جمله تهران با بحران تعامل در این فضاها مواجه اند؛ وضعیتی که در آن علی رغم سرمایه گذاری های کالبدی سطح حضور فعال و معنادار شهروندان پایین است. ریشه این بحران در رویکرد غالب طراحی یک سویه و از بالا به پایین نهفته است که فضاهایی را تولید می کند که در سطح «فضای تصور شده» باقی می مانند و هرگز به «فضای زیسته» تبدیل نمی شوند. این مقاله با رویکردی نظری چارچوبی در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می توان منطق گیمیفیکیشن را به مثابه رویکردی طراحانه در فضاهای عمومی شهری به کار بست و از این طریق تعامل شهروندی را ارتقا داد. پژوهش حاضر با بهره گیری از نظریه های لوفور (تولید فضا)، چیکسنت میهایی (جریان) و دسی و رایان (خود تعیینی)، پیوند نظری میان مبانی کلاسیک فضای شهری و مکانیزم های گیمیفیکیشن را برقرار می کند. پنج مکانیزم اصلی گیمیفیکیشن کشف، پیشرفت، چالش، بازخورد و جامعه شناسایی و ترجمه آنها به زبان طراحی شهری صورت می گیرد. بر این اساس چارچوبی سه مرحله ای تشخیص، لایه گذاری (ارزیابی) با نه پیشنهاد عملیاتی در سه سطح مداخلات فیزیکی کم هزینه، مداخلات ترکیبی فیزیکی-دیجیتال و مداخلات یکپارچه دیجیتال برای فضاهای عمومی تهران ارائه می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که گیمیفیکیشن نه یک ابزار دیجیتال صرف بلکه یک منطق طراحی است که می تواند با افزودن لایه های معنایی، انگیزشی و تعاملی به فضای طراحی شده شهروند را از ناظر منفعل به بازیگر فعال تبدیل کند. این مقاله نخستین پژوهش فارسی زبان است که گیمیفیکیشن را به عنوان رویکرد طراحی فراگیر در فضاهای عمومی شهری مطرح می کند و چارچوبی بومی متناسب با ویژگی های تهران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مشارکت شهروندی ، بازی وارسازی ، طراحی مشارکتی ، فضای عمومی