تحلیلی پیرامون تحولات فرهنگی و علل آن در مساکن روستایی نمونه موردی روستای پشتوک در استان زنجان

تغییر سیمای روستاهای ایران در دهه های اخیر بسیار سریع بوده است؛ به طوری که پژوهشگران در پی پاسخ به چگونگی این تغییرات و نیز در جستجوی آسیب های فرهنگی آن برآمده اند. در این میان عده ای خواهان حفظ چهره سنتی روستا و عدم دگرگونی آن می باشند و گروهی نیز چنین تحولاتی را اجتناب ناپذیر و نتیجه گسترش زندگی شهرنشینی و تبعات افزایش مهاجرت از روستا به شهر می دانند. این نوشتار سعی بر آن دارد تا عوامل فرهنگی این دگرگونی ها را مورد توجه قرار دهد. پژوهش حاضر، یک پژوهش کیفی است و با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی سیر تحولات فرهنگی و علل آن در نمونه مورد مطالعه پرداخته است. ابتدا به بررسی مولفه های فرهنگ در متون مرتبط و مبانی نظری پرداخته و سپس مولفه های به دست آمده را در بستر پژوهش مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. بدین منظور با حضور میدانی در روستا، مصاحبه، مشاهدات مستقیم و برداشت مساکن متعدد از نقاط مختلف روستا کالبد روستا و فرهنگ جاری در آن مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در مولفه فرهنگی ارزش ها و هنجارهای دینی و مذهبی و مولفه های آداب و رسوم محلی و آیین های سنتی، فرهنگ و معماری گذشته بسیار غنی بوده و مساکن قدیم مطابقت بالایی با این ارزش ها داشتند. این در حالی است که دوره جدید گسست از جهان بینی های دینی و مذهبی و آداب و رسوم بیشتر بوده و به تبع آن این گسست در مساکن نیز نمود عینی پیدا کرده است. ورود فناوری، مساکن جدید را بسیار تحت تاثیر خود قرار داده و با اینکه در بسیاری از موارد از جمله فن ساختمان بسیار مفید بوده است اما به دلیل برداشت های کورکورانه از آن باعث ایجاد ناسازگاری هایی در مساکن جدید با زمینه روستا شده است.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ، تحولات فرهنگی ، مسکن روستا ، روستای پشتوک