مطالعه چگونگی تشکیل خاک های صنعتی در محور رشم-گندی (جنوب دامغان) و امکان استفاده آن در صنعت و بهداشت

منطقه مورد مطالعه در جنوب شهرستان دامغان، محدوده معلمان، در چهارگوش۱:۲۵۰۰۰۰ ترود، در محور ترود-چاه شیرین بین دو گسل ترود-چاه شیرین و گسل انجیلو واقع شده است همچنین این منطقه در طول جغرافیایی′۴۰°۵۴ تا ′۳۰°۵۴ خاوری و عرض جغرافیایی′۲۰°۳۵ تا ′۱۵°۳۵ شمالی و از نظر تقسیم بندی زون ساختاری-رسوبی در محدوده گودال ها قرار گرفته است. باتوجه به مطالعات پتروگرافی و نمودارهایی که از نمونه های مناطق رشم، سوسن وار و گندی گرفته شده است، سنگ های فراگیر و میزبان بنتونیت ها به سمت ریولیت های غنی از سیلیس پیش رفته است و واقعیت های پتروگرافی نشان می دهد که منشا بنتونیت، توف های ریولیتی غنی از فلدسپات آلکالن یا شیشه فلدسپات آلکالن و فقیر از کوارتز و پلاژیوکلاز است و شامل چند متر توف شیشه ای، توفیت ریز دانه، توفیت، کریستال ویتریک توف آلکالی ریولیتی، ویتریک توف، آلکالی ریولیت توف، ویتریک اسیدیک توف (توف ریولیتی)، کریستال ویتریک توف و ویتریک توف با غنای آرژیلیتی و از نظر سرشت ماگمایی کالک آلکالن می باشند. در این محور همراه با توف های اسیدی، کانی های صنعتی زیادی تشکیل شده است و کانسارهایی مانند بنتونیت رشم و بنتونیت و زئولیت سوسن وار و کائولینیت گندی و خاک های صنعتی پیرمردان دیده می شود. هرچند که مطالعات اندکی بر روی خاک های صنعتی این ناحیه انجام شده است ولی تاکنون مطالعه ی منظمی روی خاک های صنعتی محور رشم-سوسن وار-گندی انجام نشده است. بر مبنای مطالعات XRD صورت گرفته، کانی های کلسیت، مونتموریلونیت، کریستوبالیت، کلینوپتیلولیت، هالیت، کوارتز، آنورتیت، آمورفوس، ژیپس، کائولن، فلدسپار، میکروکلین، دولومیت، تالک در سه منطقه رشم، سوسن وار و گندی قابل مشاهده است و به نظر می رسد که تمام این کانی ها دارای منشا توفی می باشند. باتوجه به مشاهدات انجام شده سر زمین، بنتونیت های این منطقه دو لایه بوده که بعضی از لایه ها به رنگ سبز و بعضی سفید می باشند و در لابه لای توف های اسیدی قرار گرفته اند. همچنین در این مسئله که بنتونیت از توف (خاکستر آتشفشانی) حاصل می شود، شکی نیست منتهی تحت شرایطی مانند: کم عمق بودن محیط دریا یا بستر آبی، شوری آب و pH قلیایی، آرام بودن آب دریا یا حوضه که اگر این شرایط وجود داشته باشد، مقاومت آب اجازه ی ته نشینی را به خاکستر آتشفشانی نمی دهد و ممکن است پروسه ته نشینی سالیان سال به طول بیانجامد و در نهایت بعد از پروسه ته نشینی، آب شور و قلیایی دریا در آن جریان یافته و خاکسترهایی که هنوز سنگی یا دیاژنز یا شیشه فلدسپاتی نشده اند را به بنتونیت تبدیل می کند و همچنین یکی از دلایلی که توف های بالا و پایین این لایه ها، سنگی و به بنتونیت تبدیل نشده اند، فعال بودن حوضه و عمل ته نشینی می باشد. درنتیجه این مقاله سعی دارد که به مطالعه چگونگی تشکیل خاک های صنعتی (بنتونیت-زئولیت-کائولینیت) در محور فوق بپردازد و چگونگی ارتباطشان با سنگ های آتشفشانی (به خصوص توف های اسیدی) را مشخص سازد و همچنین باتوجه به این که از گذشته دور این خاک ها به عنوان تمیزکننده (محصولات بهداشتی) استفاده می شدند، به چگونگی کاربرد آن ها بپردازد.

کلیدواژه ها:

خاک های صنعتی (بنتونیت ، زئولیت ، کائولینیت) ، رشم ، سوسن وار ، گندی ، ترود ، چاه شیرین ، معلمان