بررسی احساس تعلق به مکان در میان ساکنان بافت های فرسوده در مقایسه با نواحی نوساز

احساس تعلق به مکان یکی از مفاهیم بنیادین در مطالعات شهری، جغرافیای انسانی و روانشناسی محیطی است که به پیوند عاطفی، شناختی و رفتاری افراد با محیط زندگی خود اشاره دارد. این مفهوم در دهههای اخیر بهعنوان یکی از شاخصهای مهم کیفیت زندگی شهری، پایداری اجتماعی و موفقیت برنامههای بازآفرینی شهری مورد توجه پژوهشگران و مدیران شهری قرار گرفته است. هدف این مقاله، بررسی مفهومی و مروری احساس تعلق به مکان در میان ساکنان بافتهای فرسوده و مقایسه آن با نواحی نوساز شهری است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مرور منابع علمی معتبر داخلی و خارجی انجام شده است. یافتههای مطالعه نشان میدهد که احساس تعلق به مکان پدیدهای چندبعدی است که تحت تاثیر عوامل کالبدی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی شکل میگیرد. نتایج بررسی ادبیات موضوع بیانگر آن است که بافتهای فرسوده، علیرغم برخورداری از مشکلات کالبدی و کمبودهای خدماتی، به دلیل وجود روابط اجتماعی پایدار، خاطرات جمعی، هویت تاریخی و تجربههای مشترک ساکنان، از ظرفیت بالایی برای ایجاد تعلق مکانی برخوردارند. در مقابل، نواحی نوساز اگرچه از کیفیت کالبدی، زیرساختی و خدمات شهری مطلوبتری بهرهمند هستند، اما به دلیل فقدان پیشینه تاریخی و ضعف نسبی شبکههای اجتماعی، ممکن است در مراحل اولیه توسعه از سطح پایینتری از تعلق مکانی برخوردار باشند. بر این اساس، موفقیت سیاستهای نوسازی و بازآفرینی شهری مستلزم توجه همزمان به ابعاد کالبدی و اجتماعی محیط است. همچنین، حفظ هویت محلهای، تقویت مشارکت شهروندان و ارتقای سرمایه اجتماعی میتواند نقش مهمی در افزایش احساس تعلق به مکان و پایداری اجتماعی محلات شهری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

احساس تعلق به مکان ، حس مکان ، هویت مکانی ، بافت فرسوده شهری ، نواحی نوساز شهری ، بازآفرینی شهری ، سرمایه اجتماعی ، مدیریت شهری.