شناسایی عوامل شکل دهنده به رفتار شهروندی سازمانی (OCB) در میان کارکنان شهرداری مشهد

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین عوامل کلیدی شکل دهنده به رفتار شهروندی سازمانی در میان کارکنان شهرداری مشهد انجام شده است. رفتار شهروندی سازمانی به عنوان مجموعه ای از رفتارهای داوطلبانه، آگاهانه و فرانقش که در سیستم پاداش دهی رسمی سازمان به طور مستقیم لحاظ نمی شوند، نقشی حیاتی در بهبود کیفیت خدمات شهری و ارتقای اثربخشی نهادهای عمومی ایفا می کند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مضمون به اجرا درآمد. جامعه پژوهش شامل کلیه کارکنان شاغل در بخش های مختلف اداری و اجرایی شهرداری مشهد بود که از میان آن ها، ۱۲ نفر از کارکنان با میانگین سنی ۴۱.۲ سال و سابقه خدمت بین ۷ تا ۲۳ سال به روش نمونه گیری هدفمند برای شرکت در مصاحبه های نیمه ساختاریافته انتخاب شدند. فرآیند تحلیل داده ها با استفاده از استراتژی کدگذاری انجام شد که در نهایت منجر به استخراج چهار مضمون اصلی گردید. یافته های پژوهش نشان داد که نخستین عامل، فرهنگ مشارکت و تعاملات حرفه ای است که بر پایه اشتراک دانش و اعتماد متقابل بنا شده است. دومین مضمون، نظام انگیزشی و بازشناسی تلاش های فرانقش را مورد توجه قرار می دهد که ضرورت پیوند میان رفتارهای داوطلبانه و سیستم های قدردانی را آشکار می سازد. سومین عامل شناسایی شده، توسعه ظرفیت های فردی و حرفه ای از طریق توانمندسازی و تفویض اختیار است که منجر به افزایش خودکارآمدی کارکنان می شود. در نهایت، ساختار حاکمیت و شفافیت سازمانی به عنوان عاملی زیربنایی مطرح شد که از طریق پاسخگویی مدیران و کاهش ابهام در تصمیم گیری ها، اعتماد کارکنان را تقویت می کند. نتایج کلی پژوهش بیانگر آن است که رفتار شهروندی در شهرداری مشهد، فراتر از یک ویژگی فردی، برآیندی آگاهانه از بسترهای فرهنگی، انگیزشی، آموزشی و حاکمیتی سازمان است. بر این اساس پیشنهاد می شود که مدیران با گنجاندن شاخص های رفتارهای فرانقش در نظام ارزیابی عملکرد و ارتقای شفافیت در فرآیندهای اداری، زمینه را برای شکوفایی رفتارهای شهروندی فراهم آورند. این اقدامات می تواند منجر به افزایش بهره وری، بهبود جو سازمانی و در نهایت ارتقای سطح رضایت شهروندان از عملکرد مدیریت شهری گردد.

کلیدواژه ها:

رفتار شهروندی سازمانی ، شهرداری مشهد ، تحلیل مضمون ، انگیزه بخشی ، شفافیت سازمانی.