گذار از حافظه محوری به تفکر نقاد؛ نقش مدرسه در قرن بیست و یکم

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مدرسه در پرورش تفکر نقاد در عصری که با شتاب فناورانه، انفجار اطلاعاتی و چالش های پیچیده جهانی مشخص می شود، انجام شده است. این مطالعه با تکیه بر مبانی فلسفه تعلیم و تربیت، روان شناسی شناختی، نظریه برنامه درسی و تعلیم و تربیت تطبیقی، به بررسی خاستگاه های تاریخی آموزش های حفظ محور، تبیین مفهومی تفکر نقاد، و تحلیل دگرگونی های ساختاری، آموزشی، فرهنگی و سیاستی مورد نیاز مدرسه می پردازد. روش پژوهش کیفی-اسنادی است و با ترکیب اسناد سیاستی، چارچوب های نظری و یافته های تجربی از منابع ایرانی و بین المللی، به تحلیل مسئله پرداخته شده است. یافته ها نشان می دهد که علی رغم پذیرش گفتمانی گسترده تفکر نقاد به عنوان هدف تربیتی، مدارس در بسیاری از بسترها از جمله ایران، همچنان بر انتقال محتوا، یادآوری و سنجش های استاندارد تاکید دارند و ظرفیت های تحلیلی، ارزشیابانه و خلاقانه دانش آموزان به حاشیه رانده شده است. پژوهش حاضر استدلال می کند که تحقق نظام مند گذار به مدرسه تفکرمحور، مستلزم اصلاحات هماهنگ در معماری برنامه درسی، تربیت معلم، الگوهای ارزیابی، رهبری آموزشی و اکولوژی فرهنگی تعلیم و تربیت است. برای جمهوری اسلامی ایران، این گذار با توجه به ماندگاری الگوهای سنتی، تحولات اخیر در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و ضرورت آماده سازی یادگیرندگان برای مشارکت در جامعه دانشی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مقاله با مجموعه ای از پیشنهادهای نظری و عملی برای اصلاح آموزشی، توسعه حرفه ای معلمان و پژوهش های آتی به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

تفکر نقاد ، حافظه محوری ، مهارت های قرن بیست و یکم ، اصلاح برنامه درسی ، دگردیسی مدرسه ، آموزش و پرورش ایران ، تفکر سطوح بالا ، تحول پارادایمی تربیتی.