نقش فعالیت های فرهنگی و تربیتی مدرسه در توسعه مسئولیت پذیری و خودتنظیمی دانش آموزان

مدرسه افزون بر انتقال دانش و مهارت های رسمی، یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی و تربیتی در شکل گیری شخصیت، هویت و شایستگی های فردی و اجتماعی دانش آموزان محسوب می شود. در این میان، مسئولیت پذیری دانش آموزان و خودتنظیمی در یادگیری و رفتار از جمله قابلیت هایی هستند که نقش تعیین کننده ای در موفقیت تحصیلی، سازگاری اجتماعی، تصمیم گیری اخلاقی و آمادگی آنان برای حضور فعال در جامعه دارند. مسئولیت پذیری به توانایی فرد در پذیرش پیامدهای انتخاب ها، انجام وظایف، رعایت حقوق دیگران و مشارکت آگاهانه در امور جمعی اشاره دارد؛ در حالی که خودتنظیمی، مجموعه ای از فرایندهای شناختی، فراشناختی، انگیزشی، هیجانی و رفتاری است که دانش آموز به کمک آن ها اهداف خود را تعیین کرده، عملکرد خویش را کنترل می کند و در صورت ضرورت، راهبردهایش را تغییر می دهد.با وجود اهمیت این دو شایستگی، بخش قابل توجهی از برنامه های مدرسه همچنان بر آموزش رسمی و کسب نتایج تحصیلی متمرکز است و ظرفیت فعالیت های فرهنگی و تربیتی در پرورش ویژگی های شخصیتی و اجتماعی دانش آموزان کمتر به صورت هدفمند مورد توجه قرار می گیرد. فعالیت هایی مانند مشارکت در شورای دانش آموزی، انجمن های علمی و فرهنگی، اردوهای تربیتی، برنامه های دینی و اخلاقی، فعالیت های هنری، مسابقات گروهی، برنامه های داوطلبانه، مسئولیت های کلاسی و مدرسه ای و پروژه های اجتماعی، موقعیت هایی واقعی برای تجربه انتخاب، تصمیم گیری، همکاری، پاسخ گویی و ارزیابی عملکرد فراهم می کنند. ازاین رو، مسئله اساسی پژوهش حاضر آن است که فعالیت های فرهنگی و تربیتی مدرسه از طریق چه سازوکارهایی می توانند به توسعه مسئولیت پذیری و خودتنظیمی دانش آموزان منجر شوند و چه شرایطی اثربخشی این فعالیت ها را افزایش یا کاهش می دهد.