نقش ویژگی های شخصیتی در جرائم خشونت آمیز و پیامد های آن در تعیین مسئولیت کیفری

جرائم خشونت آمیز از مهم ترین آسیب های اجتماعی و کیفری به شمار می آیند که افزون بر تهدید امنیت عمومی، نشان دهنده نقش عوامل فردی و روان شناختی در بروز رفتار مجرمانه هستند. در این میان، ویژگی های شخصیتی به عنوان یکی از عوامل موثر در شکل گیری، تشدید و تکرار رفتارهای خشونت آمیز، جایگاه مهمی در تحلیل های جرم شناختی و حقوق کیفری دارند. هدف این پژوهش، بررسی نقش ویژگی های شخصیتی در ارتکاب جرائم خشونت آمیز و تحلیل آثار آن در تعیین مسئولیت کیفری با تاکید بر نظام حقوقی ایران است. پژوهش حاضر از نوع مطالعه مروری و به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده های آن از طریق منابع کتابخانه ای، اسناد حقوقی، متون جرم شناسی، روان شناسی شخصیت و قوانین کیفری گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد برخی ویژگی های شخصیتی مانند پرخاشگری، تکانشگری، جامعه ستیزی، هیجان خواهی افراطی و ضعف در کنترل رفتار، می توانند احتمال ارتکاب جرائم خشونت آمیز را افزایش دهند. با این حال، این ویژگی ها لزوما موجب زوال مسئولیت کیفری نمی شوند، مگر آنکه در قالب اختلالات شدید روانی و به گونه ای موثر بر قوه ادراک و اراده فرد ظاهر شوند. در حقوق کیفری ایران نیز معیار اصلی در رفع مسئولیت کیفری، جنون است و صرف وجود اختلال یا صفت شخصیتی خاص، برای سلب مسئولیت کافی نیست. با وجود این، ویژگی های شخصیتی می توانند در ارزیابی میزان خطرناکی مرتکب، نحوه واکنش کیفری، فردی سازی مجازات و اتخاذ تدابیر اصلاحی و درمانی موثر باشند. در نتیجه، توجه همزمان به یافته های روان شناختی و موازین حقوقی، برای تحلیل دقیق تر جرائم خشونت آمیز و تعیین عادلانه مسئولیت کیفری ضرورتی انکارناپذیر دارد.

کلیدواژه ها:

جرائم خشونت آمیز ، ویژگی های شخصیتی ، مسئولیت کیفری ، اختلال شخصیت ، فردی سازی مجازات ، حقوق کیفری ایران