اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر کیفیت روابط بین فردی و کاهش قلدری در نوجوانان

قلدری در مدارس به عنوان یکی از مهم ترین چالش های سلامت روان نوجوانان، ریشه در کاستی های مهارت های بین فردی و روانی-اجتماعی دارد. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند پژوهش های انجام شده در زمینه ی اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر کیفیت روابط بین فردی و کاهش قلدری در نوجوانان دوره ی متوسطه انجام شد. این پژوهش از نوع مرور نظام مند بود. جامعه ی آماری شامل تمامی مقاله ها، پایان نامه ها و منابع علمی منتشرشده در بازه ی زمانی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۴ (۲۰۰۹ تا ۲۰۲۶) بود. جستجوی نظام مند در پایگاه های داده ی معتبر با استفاده از کلیدواژه های «مهارت های زندگی»، «کیفیت روابط بین فردی»، «قلدری»، «نوجوانان» و ترکیب های انگلیسی معادل انجام شد. یافته ها نشان داد که ۱مهارت های ارتباطی و بین فردی (همدلی، عدم توجیه اخلاقی) و مهارت های مدیریت استرس (راهبردهای مقابله ای) بیشترین اجماع را در میان پژوهشگران در ارتباط با کاهش رفتارهای قلدری دارند .۲ درمان جرئت ورزی می تواند مهارت های بین فردی، مهارت های اجتماعی، همدلی و جرئت ورزی را بهبود بخشیده و به تبع آن رفتارهای قلدری و پیامدهای آن را در نوجوانان کاهش دهد ۳ آموزش مهارت های اجتماعی و هیجانی بر روابط بین فردی دانش آموزان تاثیر مثبت داشته و باعث کاهش مشکلات بین فردی می گردد ۴ ادراک رابطه با معلمان و احساس تعلق به مدرسه، نقش میانجی گر در رابطه ی بین مهارت های اجتماعی-هیجانی و رفتارهای قلدری ایفا می کنند ۵ برنامه های بلندمدت، درون برنامه ای و چندمولفه ای، پایدارترین نتایج را در کاهش قلدری نشان داده اند. آموزش مهارت های زندگی به عنوان یک رویکرد روانی-اجتماعی چندسطحی، از طریق تقویت همدلی، بهبود مهارت های ارتباطی و حل تعارض، و افزایش خودتنظیمی هیجانی، به طور معناداری کیفیت روابط بین فردی را ارتقا داده و رفتارهای قلدری را در نوجوانان کاهش می دهد. بر اساس یافته ها، مدل مفهومی یکپارچه ای ارائه شد و پیشنهادهای کاربردی برای معاونان پرورشی شامل گنجاندن نظام مند آموزش مهارت های زندگی در برنامه های درسی، اولویت دهی به مهارت های همدلی و ارتباط موثر، استفاده از روش های تعاملی (نقش آفرینی و بازی)، و توجه به نقش میانجی گر روابط معلم-دانش آموز ارائه گردید. همچنین، پیشنهادهایی برای پژوهش های آینده شامل توسعه ی مدل یکپارچه، استانداردسازی ابزارهای سنجش، و انجام پژوهش های طولی در بافت های فرهنگی مختلف مطرح

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، کیفیت روابط بین فردی ، قلدری ، نوجوانان.