تدوین و اعتباریابی مدل ارتقای سواد بدنی دانش آموزان مبتنی بر مولفه های سبک زندگی سالم و فعالیت بدنی

سواد بدنی به عنوان یکی از ارکان بنیادین رشد همه جانبه کودکان و نوجوانان، نقشی تعیین کننده در ترویج سبک زندگی فعال و سالم در طول عمر ایفا می کند. باوجود اجماع جهانی بر اهمیت سواد بدنی و گنجاندن آن در اسناد فرادستی نظام های آموزشی بسیاری از کشورها، فقدان یک مدل نظری یکپارچه و مبتنی بر شواهد که به طور مشخص پیوند میان سواد بدنی، سبک زندگی سالم و فعالیت بدنی را در جمعیت دانش آموزی تبیین کند، همچنان به عنوان یک شکاف پژوهشی عمده باقی مانده است. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند، تحلیل و تلفیق یافته های علمی مرتبط با مولفه های سبک زندگی سالم و فعالیت بدنی موثر بر سواد بدنی دانش آموزان و ارائه یک مدل مفهومی جامع انجام شد. این مطالعه از نوع مرور نظام مند با رویکرد توصیفی-تحلیلی بود. جستجوی هدفمند در پایگاه های معتبر علمی Scopus، Web of Science، PubMed، SID و Magiran در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ با استفاده از صورت گرفت. پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج و مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و رویکرد قیاسی-استقرایی کدگذاری و تحلیل شدند. یافته های حاصل از تحلیل عمیق منابع منجر به شناسایی پنج بعد اصلی شامل بعد شناختی (آگاهی بدنی، دانش تغذیه و سلامتی)، بعد حرکتی (مهارت های بنیادی، آمادگی جسمانی و هماهنگی عصبی-عضلانی)، بعد عاطفی (انگیزه درونی، لذت از فعالیت، خودپنداره بدنی و اعتمادبه نفس حرکتی)، بعد اجتماعی (تعامل گروهی، مسئولیت پذیری و مشارکت فعال) و بعد سبک زندگی (الگوی تغذیه، کیفیت خواب، مدیریت استرس و فعالیت روزانه) گردید. این ابعاد در قالب یک مدل مفهومی چند سطحی سازماندهی شدند که روابط متقابل میان مولفه ها را به صورت نظام مند نمایش می دهد. مدل ارائه شده می تواند به عنوان چارچوبی نظری و عملیاتی برای طراحی مداخلات آموزشی، بازنگری برنامه درسی تربیت بدنی، توانمند سازی معلمان و سیاست گذاری مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت و فعالیت بدنی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. اعتباریابی تجربی و آزمون میدانی این مدل در پژوهش های آتی ضروری به نظر می رسد.