تحلیل مولفه های اصلی موفقیت تحصیلی: هوش، استعداد ، انگیزه

پژوهش حاضر با هدف تحلیل مولفه های اصلی موفقیت تحصیلی با تاکید بر نقش هوش، استعداد و انگیزه در میان دانشجویان رشته های علوم انسانی و پایه دانشگاه های تهران انجام شد. این مطالعه از نوع همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود که در آن رابطه بین متغیرهای نهفته و مشاهده پذیر در قالب یک مدل علی مورد آزمون قرار گرفت. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان کارشناسی دانشگاه های دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بود که از میان آنان ۴۲۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل آزمون هوش وکسلر بزرگسالان (WAIS)، پرسشنامه خودگزارشی استعداد تحصیلی، مقیاس انگیزش تحصیلی والرند و همچنین معدل تحصیلی به عنوان شاخص عملکرد بود. یافته های حاصل از تحلیل مسیر نشان داد که هوش و استعداد به طور مستقیم و مثبت بر موفقیت تحصیلی تاثیر دارند، در حالی که انگیزه بیشترین تاثیر را به صورت غیرمستقیم و از طریق تقویت راهبردهای یادگیری خودتنظیم و افزایش زمان مطالعه موثر اعمال می کند. همچنین نتایج نشان داد که اثر تعاملی هوش و انگیزه بر موفقیت تحصیلی معنادار است و این تعامل می تواند تا ۲۲ درصد از واریانس عملکرد تحصیلی را تبیین نماید. افزون بر این، تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی آشکار ساخت که در سطوح پایین هوش، انگیزه نقش جبرانی قوی تری ایفا می کند و دانشجویان با انگیزه بالا حتی در صورت دارا بودن هوش متوسط، عملکرد قابل قبولی از خود نشان می دهند. بر اساس نتایج، مدل نهایی پژوهش با شاخص های برازش خوب (CFI=۰.۹۴, RMSEA=۰.۰۶) تایید شد و مشخص گردید که ترکیب هوش، استعداد و انگیزه در مجموع ۵۷ درصد از تغییرات موفقیت تحصیلی را پیش بینی می کنند. این یافته ها لزوم توجه هم زمان به هر سه مولفه در طراحی برنامه های مداخلاتی آموزشی و مشاوره ای را آشکار می سازد و بر خلاف نگرش های سنتی که هوش را عامل غالب می دانستند، بر نقش تعیین کننده انگیزه در تداوم و کیفیت عملکرد تحصیلی تاکید دارد. در پایان، پیشنهادهایی برای بهبود محیط های یادگیری، توانمندسازی اساتید در زمینه شناسایی و پرورش استعدادهای متنوع و همچنین طراحی نظام های پاداش مبتنی بر تلاش و پیشرفت فردی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

موفقیت تحصیلی ، هوش ، استعداد تحصیلی ، انگیزه تحصیلی ، خودتنظیمی