بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر تجربه بر یادگیری عمیق دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر تجربه بر یادگیری عمیق دانش آموزان دوره ابتدایی و ارائه مدلی برای تبیین مکانیسم های اثرگذاری این رویکرد بر ابعاد مختلف یادگیری عمیق انجام شد. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر و دختر پایه چهارم ابتدایی شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۸۰ نفر (۴۰ نفر گروه آزمایش و ۴۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۴ جلسه ۷۰ دقیقه ای تحت آموزش مبتنی بر تجربه قرار گرفتند که شامل فعالیت های عملی، آزمایشگاهی، پروژه های تحقیقی، بازدیدهای علمی، شبیه سازی موقعیت های واقعی، بحث های گروهی مبتنی بر تجربه، و یادگیری از طریق کشف و حل مسئله بود، در حالی که گروه کنترل، آموزش معمول و مبتنی بر روش های سنتی را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون یادگیری عمیق با ۳۲ گویه و چهار مولفه (درک مفهومی، کاربرد دانش، تحلیل و ترکیب و ارزشیابی و قضاوت) و همچنین آزمون عملکرد تحصیلی در دو درس علوم و مطالعات اجتماعی بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و یک متغیره، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی با نرم افزارهای آماری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که آموزش مبتنی بر تجربه به طور معناداری باعث افزایش یادگیری عمیق کل (۰۵/۰>P و ۴۵/۵۸=F) و همچنین افزایش تمامی مولفه های یادگیری عمیق در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است. بیشترین تاثیر بر مولفه درک مفهومی (مجذور اتا ۴۵۶/۰) و کاربرد دانش (مجذور اتا ۴۳۸/۰) و کمترین تاثیر بر مولفه ارزشیابی و قضاوت (مجذور اتا ۳۱۲/۰) مشاهده شد. همچنین، عملکرد تحصیلی دانش آموزان گروه آزمایش در هر دو درس علوم و مطالعات اجتماعی به طور معناداری بهبود یافت و بیشترین افزایش مربوط به درس علوم (مجذور اتا ۴۲۸/۰) بود. نتایج تحلیل پیگیری نشان داد که تاثیرات مداخله بر یادگیری عمیق و مولفه های آن در دوره پیگیری دو ماهه با کاهش جزئی اما غیرمعنادار، همچنان پایدار باقی مانده است. بر اساس یافته ها، آموزش مبتنی بر تجربه با فراهم کردن فرصت های یادگیری فعال، عینی، مشارکتی و مبتنی بر حل مسئله، به جای یادگیری طوطی وار و حافظه محور، می تواند به عنوان یک رویکرد موثر در ارتقای یادگیری عمیق و پایدار دانش آموزان دوره ابتدایی عمل کند و این رویکرد، با ایجاد ارتباط معنادار میان مفاهیم درسی و زندگی واقعی، زمینه های کاربرد دانش در موقعیت های جدید را فراهم می آورد. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به یک پایه تحصیلی و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با توانمندسازی معلمان در طراحی و اجرای فعالیت های تجربی، بازنگری در محتوای کتب درسی و تغییر در نظام ارزشیابی، به تدریج به سمت رویکردهای یادگیری تجربی و عمیق حرکت کند.

کلیدواژه ها:

آموزش مبتنی بر تجربه ، یادگیری عمیق ، درک مفهومی ، کاربرد دانش ، دوره ابتدایی