مقایسه ادبیات عرفانی در کتب های فارسی دوره اول ودوم متوسطه

پژوهش حاضر با هدف مقایسه ی بازتاب ادبیات عرفانی در کتاب های فارسی دوره اول و دوم متوسطه انجام شده است. مسئله ی اصلی تحقیق، بررسی میزان، شیوه و عمق پرداخت به مفاهیم عرفانی در این دو دوره آموزشی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوا بوده است. جامعه ی آماری شامل کتاب های فارسی پایه های هفتم تا نهم (دوره اول متوسطه) و دهم تا دوازدهم (دوره دوم متوسطه) است. در روند پژوهش، متون منظوم و منثور عرفانی استخراج و بر اساس شاخص هایی چون نوع مضمون، سطح زبانی، میزان پیچیدگی مفاهیم و اهداف تربیتی طبقه بندی شدند. مدل تحلیل مطالب بر پایه تحلیل محتوای کیفی با تاکید بر مولفه های مفهومی (عشق الهی، توکل، زهد، خودشناسی و سلوک) صورت گرفت. یافته ها نشان می دهد در دوره اول متوسطه، متون عرفانی بیشتر با زبانی ساده و رویکرد اخلاقی تربیتی ارائه شده اند. در این دوره تاکید بر مفاهیم پایه ای و قابل فهم برای نوجوانان است. در مقابل، در دوره دوم متوسطه، متون عرفانی از نظر زبانی و مفهومی پیچیده تر و عمیق تر هستند. همچنین سهم اشعار شاعران بزرگ عرفانی مانند مولوی، حافظ و عطار در دوره دوم پررنگ تر است. نتایج بیانگر آن است که سیر ارائه ادبیات عرفانی در کتاب ها از سطح ساده و تربیتی به سوی تحلیل محور و اندیشه محور حرکت می کند. این روند نشان دهنده توجه برنامه ریزان آموزشی به اصل تدریج در آموزش مفاهیم عرفانی است.

کلیدواژه ها:

ادبیات عرفانی ، کتاب های فارسی ، دوره اول متوسطه ، دوره دوم متوسطه ، تحلیل محتوا ، مفاهیم تربیتی.