فراتر از کلاس؛ بازخوانی نقش یادگیری تجربی در تحقق تربیت همه جانبه

نظام های آموزشی معاصر، در کنار انتقال دانش و مهارت های علمی، وظیفه ای اساسی در زمینه رشد متوازن شخصیت دانش آموزان بر عهده دارند. در این میان، اردوها و فعالیت های فوق برنامه به عنوان بخش مهمی از فرایند تربیتی مدرسه، می توانند نقش موثری در شکل گیری ابعاد اجتماعی، عاطفی، اخلاقی، فرهنگی و مهارتی دانش آموزان ایفا کنند. هدف این مقاله، بررسی کارکردهای تربیتی اردوها و فعالیت های فوق برنامه و تبیین جایگاه آن ها در تکمیل آموزش رسمی مدرسه است. بر خلاف آموزش کلاسی که عمدتا بر انتقال مفاهیم نظری تمرکز دارد، این فعالیت ها زمینه یادگیری تجربی، تعامل اجتماعی، مسئولیت پذیری، تقویت اعتماد به نفس و تمرین مهارت های زندگی را فراهم می سازند. دانش آموز در اردوها و برنامه های فوق برنامه، با موقعیت های واقعی تری روبه رو می شود و می آموزد چگونه در جمع حضور یابد، با دیگران همکاری کند، تصمیم بگیرد، تعارض ها را مدیریت کند و نسبت به وظایف فردی و گروهی متعهد باشد. همچنین این برنامه ها با ایجاد فضای شاداب و متنوع، موجب افزایش تعلق به مدرسه، بهبود روابط میان فردی و کاهش احساس انزوا و بی انگیزگی می شوند. از منظر تربیتی، اردوها و فعالیت های فوق برنامه بستر مناسبی برای تقویت هویت دینی، ملی و اجتماعی دانش آموزان نیز به شمار می آیند. با این حال، اثربخشی این برنامه ها منوط به طراحی هدفمند، مدیریت صحیح، تامین امکانات، مشارکت خانواده و توانمندی مجریان است. یافته های نظری و پژوهشی نشان می دهد که نگاه حاشیه ای به این فعالیت ها، موجب تضعیف کارکرد تربیتی مدرسه می شود و در مقابل، توجه راهبردی به آن ها می تواند به تربیت نسلی متعادل، مسئول، خلاق و آماده برای زندگی اجتماعی منجر شود (Dewey, ۱۹۳۸; Kolb, ۱۹۸۴; Eccles & Roeser, ۲۰۱۱). از این رو، اردوها و فعالیت های فوق برنامه باید به عنوان بخشی ضروری از نظام تعلیم و تربیت مورد توجه جدی قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

اردوهای تربیتی ، فعالیت های فوق برنامه ، تربیت دانش آموزان ، یادگیری تجربی ، مهارت های اجتماعی