راهکارهای افزایش تمرکز و کاهش بیش فعالی در کلاس درس

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی راهکارهای موثر در افزایش تمرکز و کاهش بیش فعالی دانش آموزان در کلاس های درس و ارائه مدلی برای تبیین اثربخشی این راهکارها بر بهبود عملکرد تحصیلی و رفتار کلاسی انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و مصاحبه با ۳۰ نفر از معلمان، مشاوران، متخصصان روان شناسی تربیتی و والدین، راهکارهای افزایش تمرکز و کاهش بیش فعالی استخراج گردید و در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس یافته های کیفی طراحی و توسط ۴۲۰ نفر از معلمان دوره ابتدایی و متوسطه شهر تهران تکمیل شد. ابزارهای بخش کیفی شامل راهنمای مصاحبه نیمه ساختاریافته و چک لیست مشاهده و در بخش کمی شامل پرسشنامه محقق ساخته با ۴۴ گویه و هشت مولفه بود که روایی و پایایی آن تایید شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده های کمی با آزمون های تحلیل عاملی تاییدی، آزمون تی تک نمونه ای و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به استخراج ۸ مولفه اصلی راهکارهای افزایش تمرکز و کاهش بیش فعالی منجر شد که شامل تنظیم محیط فیزیکی کلاس، استفاده از روش های تدریس فعال و مشارکتی، تکنیک های مدیریت رفتار مثبت، فعالیت های بدنی و حرکتی، تکنیک های آرام سازی و تنفس، تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم، همکاری با والدین و مشاوره، و استفاده از فناوری های کمکی و ابزارهای آموزشی بود. در بخش کمی، نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مدل هشت عاملی از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی مولفه ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده اند و بالاترین میانگین مربوط به تنظیم محیط فیزیکی کلاس و استفاده از روش های تدریس فعال و مشارکتی و کمترین مربوط به استفاده از فناوری های کمکی و ابزارهای آموزشی و تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم بود. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که راهکارهای افزایش تمرکز با ضریب مسیر ۵۲/۰ بر بهبود عملکرد تحصیلی تاثیر مستقیم دارند و با ضریب مسیر ۴۸/۰ بر کاهش بیش فعالی تاثیر مستقیم دارند و نقش واسطه ای مدیریت رفتار مثبت با ضریب غیرمستقیم ۲۴/۰ در این رابطه تایید شد. بر اساس یافته ها، افزایش تمرکز و کاهش بیش فعالی دانش آموزان با رویکردی جامع و ترکیبی از راهکارهای محیطی، آموزشی، رفتاری، حرکتی، روان شناختی، تغذیه ای و خانوادگی می تواند به عنوان یک راهکار موثر در بهبود عملکرد تحصیلی، کاهش مشکلات رفتاری و ایجاد محیط یادگیری آرام و متمرکز در کلاس عمل کند و این رویکرد، با توانمندسازی معلمان در مدیریت موثر کلاس و توجه به نیازهای فردی دانش آموزان، می تواند به بهبود روابط معلم-دانش آموز، افزایش کیفیت یادگیری و کاهش مشکلات رفتاری در مدارس منجر شود.

کلیدواژه ها:

تمرکز ، بیش فعالی ، مدیریت کلاس ، روش های تدریس فعال ، محیط یادگیری ، خودتنظیمی