تاثیر آموزش های تخصصی HSE بر تغییر رفتار ایمنی کارکنان در محیط های پرخطر صنعتی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش های تخصصی HSE بر تغییر رفتار ایمنی کارکنان در محیط های پرخطر صنعتی و ارائه مدلی برای تبیین مکانیسم های اثرگذاری این آموزش ها بر ارتقای فرهنگ ایمنی و کاهش حوادث انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و مصاحبه با ۲۵ نفر از مدیران HSE، کارشناسان ایمنی و کارگران با تجربه، مولفه های آموزش تخصصی HSE و رفتار ایمنی استخراج گردید و در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس یافته های کیفی طراحی و توسط ۳۸۰ نفر از کارکنان شاغل در صنایع پتروشیمی، نفت و گاز و فولاد تکمیل شد. ابزارهای بخش کیفی شامل راهنمای مصاحبه نیمه ساختاریافته و چک لیست تحلیل محتوا و در بخش کمی شامل پرسشنامه محقق ساخته با ۴۴ گویه و هشت مولفه بود که روایی و پایایی آن تایید شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده های کمی با آزمون های تحلیل عاملی تاییدی، آزمون تی تک نمونه ای و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به استخراج ۸ مولفه اصلی آموزش تخصصی HSE منجر شد که شامل محتوای آموزشی و به روز بودن آن، روش های آموزش فعال و تعاملی، صلاحیت و تخصص مربیان، تکرار و استمرار آموزش، ارزیابی اثربخشی آموزش، فرهنگ سازمانی ایمنی، پشتیبانی و تعهد مدیریت، و انگیزه و نگرش کارکنان بود و ۶ مولفه اصلی رفتار ایمنی شامل رعایت دستورالعمل ها، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، گزارش دهی حوادث و نزدیک به حوادث، مشارکت در فعالیت های ایمنی، واکنش مناسب در شرایط اضطراری، و انتقال دانش ایمنی به دیگران شناسایی شدند. در بخش کمی، نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مدل هشت عاملی آموزش HSE و شش عاملی رفتار ایمنی از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی مولفه های آموزش HSE به طور معناداری بر تغییر رفتار ایمنی تاثیر دارند و بالاترین تاثیر مربوط به محتوای آموزشی و صلاحیت مربیان و کمترین مربوط به تکرار و استمرار آموزش و انگیزه و نگرش کارکنان بود. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که آموزش تخصصی HSE با ضریب مسیر ۵۲/۰ بر رفتار ایمنی تاثیر مستقیم دارد و با ضریب مسیر ۴۸/۰ بر فرهنگ ایمنی تاثیر مستقیم دارد و نقش واسطه ای فرهنگ سازمانی ایمنی با ضریب غیرمستقیم ۲۴/۰ در این رابطه تایید شد. بر اساس یافته ها، آموزش های تخصصی HSE با رویکردی جامع و ترکیبی از محتوای علمی، روش های تعاملی، مربیان متخصص، استمرار آموزشی، ارزیابی اثربخشی و حمایت مدیریت، می توانند به عنوان یک راهکار موثر در تغییر رفتار ایمنی کارکنان و ارتقای فرهنگ ایمنی در محیط های پرخطر صنعتی عمل کنند و این رویکرد، با کاهش حوادث، افزایش بهره وری، بهبود سلامت و ایمنی کارکنان و کاهش هزینه های ناشی از حوادث، می تواند به توسعه پایدار صنایع و حفظ سرمایه های انسانی کمک کند. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به صنایع منتخب و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که سازمان های صنعتی با تدوین برنامه های آموزشی استاندارد، توانمندسازی مربیان HSE، ایجاد نظام پایش و ارزیابی مستمر، و تقویت فرهنگ سازمانی ایمنی، به تدریج به سمت بهبود رفتار ایمنی و کاهش حوادث در محیط های پرخطر حرکت کنند.

کلیدواژه ها:

آموزش HSE ، رفتار ایمنی ، فرهنگ ایمنی ، محیط پرخطر صنعتی ، مدیریت ایمنی